Liemers

Toezichthouders waarschuwen er al jaren voor, maar hier ging het toch mis

, &

1 maart, 08:00 • Aangepast 2 maart, 10:54 • 5 minuten leestijd

Het distributiecentrum G-Park in Zevenaar.

ZEVENAAR - Lood, nikkel, kwik en koper. Zomaar een paar zware afvalstoffen die bij de bouw van een groot distributiecentrum in Zevenaar mogelijk in de grond zijn gelopen. In documenten staat dat er voor het gebruik van gerecycled bouwmateriaal ‘een vergoeding van twee miljoen euro werd gegeven'. Dat blijkt uit onderzoek van Omroep Gelderland. Omgevingsdienst Arnhem maakt zich grote zorgen over deze ‘tikkende tijdbom’ van afvalstoffen in de bouw.

Bij Zevenaar verrijst een gloednieuw bedrijventerrein: 7Poort. Er zitten tal van distributiecentra, die zich er thuis voelen zo dicht bij de Duitse grens. Er ligt zelfs een van de grootste distributiecentra van Nederland: G-Park.

Opdrachtgever GLP en aannemer Goldbeck laten zich graag voorstaan op hun duurzame manier van werken. Niet gek dus dat ze voor de fundering van hun blauwe blokkendoos kozen voor gerecycled materiaal: immobilisaat.

Immobilisaat staat in de sector bekend als duurzaam, passend binnen de idealen van een circulaire economie waarin afval wordt hergebruikt. En het is goedkoop omdat afnemers een vergoeding krijgen. In Zevenaar ging het om twee miljoen euro voor 260.000 ton. Aannemer Goldbeck ontkent dat ze ‘er beter van worden'.

“Als aannemer maken wij een berekening van wat alles gaat kosten. De klant heeft na zorgvuldige overweging voor deze optie gekozen omdat deze goedkoper was dan het gebruik van andere bouwstoffen, zoals bijvoorbeeld gebroken puin", aldus een woordvoerder van Goldbeck. "Het is beslist niet zo dat er in dit betreffende project een vergoeding aan Goldbeck is betaald voor het gebruik van immobilisaat."

Opdrachtgever GLP ontkent de bevindingen van de toezichthouder over de twee miljoen euro die als vergoeding werd gegeven. "Aan GLP is door leveranciers geen vergoeding betaald voor toepassen van deze producten."

Zo wordt immobilisaat gemaakt

Er is een reden waarom aannemers een vergoeding krijgen voor immobilisaat. Het wordt namelijk gemaakt van afvalstoffen die overblijven na het verbranden van huishoudelijk afval in afvalcentrales. Afval dat niemand wil hebben, tenzij ze er geld bij krijgen. Meng die afvalstoffen met cement en je krijgt immobilisaat. Dat ligt dus als fundering onder de blauwe blokkendoos in Zevenaar.

Maar toezichthouders in Nederland, zoals de Omgevingsdienst Arnhem (ODRA) en de Inspectie Leefomgeving en Milieu (ILT), waarschuwen al jaren voor de gevaren van immobilisaat. Dat blijkt uit allerlei presentaties, brieven en rapporten die Omroep Gelderland inzag. De ODRA noemt het zelfs ‘een tikkende tijdbom'. De bouwstof wordt namelijk vaak verkeerd gebruikt, waardoor gevaarlijke afvalstoffen in de bodem kunnen lopen.

Hoe ongezond is immobilisaat?

Niemand weet wat de gevolgen voor mens en milieu zijn. Dat hangt af van hoeveel gevaarlijke stoffen er wegstromen. Wel gelden stoffen zoals lood, nikkel en arceen als ‘zeer zorgwekkende stoffen’, de gevaarlijkste stoffen voor mens en milieu. Ze kunnen kankerverwekkend zijn of de voortplanting remmen. De overheid wil die stoffen daarom niet in het milieu.

Volgens het RIVM is het in ieder geval belangrijk dat de regels over hóe je immobilisaat moet gebruiken, gevolgd worden. De stoffen zitten dan 'vast' in het cement. In de praktijk zijn die regels echter 'nauwelijks uitvoerbaar', zegt Omgevingsdienst Arnhem.

Simpel gezegd zijn er twee regels waar je je aan moet houden als je werkt met immobilisaat: eenmaal hard geworden, mag je het niet kapot maken. Zacht immobilisaat, wat nog hard moet worden, mag je niet betreden.

Dat laatste gebeurde wel in Zevenaar, blijkt uit stukken in handen van Omroep Gelderland. Zware bouwvoertuigen reden eroverheen. Toezichthouders zagen dat het immobilisaat ‘op uitgebreide schaal’ verkruimelde en wegspoelde. Hierdoor kwamen piepschuim, maar ook lood, nikkel, koper en kwik mogelijk in de grond terecht.

De gemeente greep daarom in. Onder dreiging van boetes van tienduizenden euro's moest alle verkruimelde immobilisaat weggehaald worden.

Het distributiecentrum G-park in Zevenaar is inmiddels wel klaar, met daaronder nog steeds een grote hoeveelheid immobilisaat. Het verkruimelde stof is afgegraven, maar de rest ligt er nog. Volgens de gemeente Zevenaar was er na een grondwateronderzoek geen aanleiding om de grond of het water te zuiveren.

Dat het in Zevenaar misging, erkent Goldbeck. "We hebben dat netjes opgelost en dat wat verkruimeld is, opgeruimd. Er is grondwateronderzoek gedaan en daaruit blijkt dat er niks aan de hand is. Alle vragen en openstaande kwesties met de gemeente zijn opgelost."

Op vragen van Omroep Gelderland laat het Openbaar Ministerie weten 'onderzoek te doen naar misstanden met immobilisaat op 7Poort'.

Niet alleen in Zevenaar, maar ook elders gaat het mis. Omgevingsdienst Arnhem schrijft bijvoorbeeld over een nieuwbouwlocatie waar 11.000 heipalen door de fundering zijn geramd, wat absoluut niet mag. Waar dit precies was, wil de ODRA niet zeggen, omdat het om ‘vertrouwelijke informatie’ gaat.

Het grondwater wordt verontreinigd met zware metalen, doordat dit uit het immobilisaat spoelde

Toezichthouder ODRA

De problemen met immobilisaat zijn al jaren bekend. Zo schreven meerdere omgevingsdiensten, onder leiding van de Arnhemse ODRA, in 2022 een waarschuwingsbrief aan de toenmalige staatssecretaris. Ook de landelijke inspectiedienst ILT alarmeerde al diverse malen het ministerie.

De omgevingsdiensten pleitten onder andere voor een verbod op het gebruik van immobilisaat in en rondom gebieden waar drinkwater wordt gewonnen. Ze wachten echter nog steeds op antwoord van het ministerie. Ondanks al die signalen doet de staatssecretaris nog altijd te weinig, zegt de Algemene Rekenkamer.

Ondertussen neemt het gebruik van immobilisaat toe, signaleerde de ILT, en ligt het op talloze plekken in Nederland. De ILT is bezig met een uitgebreid onderzoek.

Toch is er wel iets gebeurd de afgelopen jaren: sinds 1 januari 2024 geldt er een ‘informatieplicht’ als bedrijven willen werken met immobilisaat. Dat moet ervoor zorgen dat men ook in de toekomst, als het gebouw bijvoorbeeld gesloopt wordt, nog weet of daar immobilisaat ligt. Want weet je dat niet, dan wordt het immobilisaat kapotgemaakt waardoor de gevaarlijke afvalstoffen alsnog in het milieu terechtkomen.

Het kabinet werkt bovendien aan een nieuw afvalplan met strengere regels voor immobilisaat. Als alles volgens plan verloopt, gaan die echter pas over drie jaar in. Ook zegt het ministerie te kijken naar een registratieplicht om in de toekomst meer zicht te hebben op waar het spul precies ligt.