Arnhem en omstreken / Gelderse Vallei

De kerk sluit: waar blijven de statieschilderijen van Jan Toorop?

statie 13: Jezus wordt van het kruis gehaald
statie 13: Jezus wordt van het kruis gehaald © Omroep Gelderland
OOSTERBEEK - Wat gaat er gebeuren met de kruiswegstaties van de schilder Jan Toorop. Deze vraag is actueel nu er vergevorderde plannen zijn om de Bernulphuskerk in Oosterbeek te sluiten. De veertien religieuze panelen van de beroemde schilder zitten vastgenageld in de kerk en verbeelden de kruisgang van Jezus. Op Goede Vrijdag zijn de schilderijen het middelpunt van de viering. Dit jaar wellicht voor de laatste keer. Raakt Oosterbeek haar beroemde kunstwerken kwijt?
In het jaar 1919 schilderde de toen al beroemde schilder Jan Toorop de 14 staties voor 500 gulden per stuk. De krijttekeningen kwamen in de kerk te hangen en overleefden in Oosterbeek zelfs de zware gevechten tijdens de Slag om Arnhem. Elke Goede Vrijdag lopen de gelovigen de kruisweg langs de veertien panelen en beleven zo de lijdensweg van Jezus. Maar deze Goede Vrijdag is niet zo'n goede dag voor de parochianen uit Oosterbeek en omgeving. De door hen zo geliefde kerk blijkt niet langer bestaansrecht te hebben als dienstdoende kerk.
Dit jaar is de laatste keer Pasen voor de kerk in een religieuze functie. “Het geeft een weemoedig gevoel” zegt Tily Kwartel. Ze bezocht de kerk vele malen en ook anderen hebben er herinneringen liggen van dopen en trouwen tot rouwen bij een uitvaart en het graf van het achtergelegen kerkhof vertelt Peter Jansen.

Sluiting

De parochie geeft aan een andere bestemming voor de kerk te zoeken. Of dat gaat lukken is nog niet bekend. Mogelijk wordt er in mei meer duidelijk. Het is bij een eventuele verkoop van de kerk nog maar de vraag of de schilderijen in de kerk kunnen blijven hangen. Het zijn tenslotte religieuze afbeeldingen. Het lijkt dus voor de hand te liggen dat er een andere bestemming moet worden gezocht voor de 14 staties. Voorkeur is wel dat de staties in Oosterbeek blijven omdat er Oosterbeekse personages in zijn verwerkt.
Begin 20e eeuw is er een welgestelde familie die lid is van de parochie en bevriend is met Toorop. Zij vragen de bekende kunstenaar om het kerkgebouw verder aan te kleden, dat doet hij door de kruisweg van Christus in beeld te brengen in 14 werken. Het is de weg van Jezus naar het kruis en dan naar het graf met de vrouwen die bij zijn lichaam rouwen. Dat doet hij in het jaar 1917, zo is te zien aan de rand van de schilderijen. De afgebeelde personen krijgen gezichten van dan bekende Oosterbekers. Twee jaar later worden de werken aan de kerk geschonken en nu 105 jaar later is het einde van de betekenisvolle werken daar. Maar wat gaat er gebeuren met de werken van Toorop? Dat is de vraag.

Meer waard dan gedacht

De parochie laat weten hard op zoek te zijn naar een nieuwe bestemming voor de kerk. Daar worden ook de schilderijen van Jan Toorop in meegenomen, laat de parochie weten. De precieze waarde van de veertien schilderijen is niet duidelijk. Volgens taxateurs en Toorop-kenners is het vrijkomen van deze panelen een uniek geval waarbij het religieuze aspect zwaar meespeelt. Volgens de kenners is het niet waarschijnlijk dat de schilderijen op de vrije markt aan de hoogste bieder worden verkocht.
En dat zou veel geld op kunnen leveren. Kunstexpert Teo van den Brink van de Edese kunsthandelaar Simonis & Buunk vermoedt dat de financiële waarde van de werken onderschat wordt door de parochie. “Het is op triplex gemaakt door Jan Toorop en dat is maar goed ook” zo zegt de kunstkenner terwijl hij naar de vochtplekken op de muur wijst. “Als deze werken op papier hadden gestaan, hadden ze vermoedelijk allang niet meer bestaan. Het is prachtig hoe Toorop gebruikt maakt van nerven in het hout om te dienen als kunstwerk. “Ze zijn zo alle 14 bij elkaar tonnen waard” zo zegt van den Brink.