Arnhem en omstreken

Arnhemse betrokkenheid bij slavernij nog veel groter dan verwacht

Onderzoeker en nazaat Barbara Esseboom en Villa Sonsbeek, gefinancierd met koloniaal geld.
Onderzoeker en nazaat Barbara Esseboom en Villa Sonsbeek, gefinancierd met koloniaal geld. © Omroep Gelderland en ANP
ARNHEM - Iconische Arnhemse stadsparken als Sonsbeek en Zypendaal zijn deels gefinancierd met geld uit het slavernijverleden. Voor een stad zonder eigen VOC waren er bovendien 'verrassend veel en uiteenlopende sporen' naar het koloniale verleden, stelt het rapport over onder meer de betrokkenheid van het toenmalige stadsbestuur daarbij. Vele Arnhemse families blijken te hebben geprofiteerd.
En ook de beroemde Villa Sonsbeek waar we onderzoeker Aschwin Drost spreken, is 'meerdere keren' gefinancierd vanuit koloniale inkomsten. Hoewel die banden bekend waren, verbaast de omvang ervan wel, ziet Drost.

'Woorden voor wat we misschien wel wisten'

Ook mede-onderzoeker en nazaat van tot slaaf gemaakten Barbara Esseboom was verrast door alle verhalen die ze hoorde. "Dat mensen beseffen dat wat er toen gebeurde nog steeds een invloed heeft op de maatschappij. Er worden woorden gegeven aan wat we misschien soms wel weten, maar niet kunnen duiden."
Arnhemse bestuurders waren al vanaf het begin direct betrokken bij slavernijbeleid, concluderen de onderzoekers onomwonden. "Verschillende regentenfamilies waren daarnaast investeerders en aandeelhouders binnen de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) en de West-Indische Compagnie (WIC)."

Ook burgemeesters betrokken

Ook verschillende Arnhemse burgemeesters als Pels Rijcken, Van Braam en Sweerts de Landas hadden in de 19e eeuw 'koloniale carrières en ondernemingen'. Iedere verdiende gulden is daarbij 'ten minste mogelijk gemaakt door koloniale slavernij', zien de onderzoekers.
Verschillende Arnhemse families zouden bovendien plantagebezitter en slavenhouder zijn geweest. "Zelfs door de afschaffing van de slavernij profiteerden Arnhemmers door de financiële compensatie die zij als slavenhouders kregen", staat in het rapport. Maar ook 'gewone Arnhemmers' zouden hebben geprofiteerd.
Ondanks de enorme koloniale propaganda, was er toch ook in die tijd al Arnhems verzet en protest tegen slavernij, valt op te maken.

'Ras was bepalend voor sociale positie'

In de 18e eeuw zouden ten minste 1270 Arnhemmers op VOC-schepen naar Zuid-Afrika en Azië zijn gevaren. En een onbekend aantal naar Suriname en de Cariben. "Als zij de reis overleefden en terugkeerden, brachten ze de ervaring en kennis van die gebieden mee naar huis. Inclusief de confrontatie met koloniale slavernij en het leven in een omgeving waarin ‘ras’ bepalend was voor de sociale positie. Dat werd zo ook onderdeel van de samenleving hier."
Zouden mijn andere voorouders hun huisslavin mishandeld of verkracht hebben?
Arnhemmer Ron Regterschot
Het pijnlijkste van wat je daar vandaag de dag nog van terugziet zijn de uitsluiting en het racisme, meent Esseboom. "Dat mensen het gevoel hebben er niet bij te horen."

Zowel dader als slachtoffer

Voor Arnhemmer Ron Regterschot is het allemaal helemaal dubbel. Hij kwam erachter dat hij voorouders heeft die een 'huisslavin' hadden. "Aan de andere kant komen mijn stammoeders van de plantages uit West-Afrika." Hebben zij als slaaf ook gruwelijkheden meegemaakt, vraagt hij zich af. "Of zouden mijn andere voorouders hun huisslavin mishandeld of verkracht hebben?"
Als het aan Regterschot ligt, gaat er veel meer onderwezen worden over het koloniale verleden.

'Leren van gezamenlijke geschiedenis'

Wethouder Maurits van de Geijn schrok 'niet helemaal' van de uitkomsten van het rapport. "We hadden best al wat aanwijzingen. Maar dit rapport toont wel de wetenschappelijke onderbouwing en schaal waarop dit in Arnhem gebeurde."
Van de Geijn wil graag dat dit iets is wat bekend wordt en blijft onder Arnhemmers. "Zodat we allemaal leren van deze gezamenlijke geschiedenis." Op welke manier dat het beste kan, wil de wethouder graag met de stad en de nazaten bespreken.

Wellicht nieuwe excuses

Burgemeester Ahmed Marcouch bood eerder voor de camera van Omroep Gelderland al excuses aan voor het Arnhemse slavernijverleden. Of dat opnieuw moet? "Dat zou zomaar kunnen", stelt Van de Geijn. "Toon, woordkeuze en de oprechtheid daarvan zijn superbelangrijk. Dat wil ik niet zomaar beslissen."
Bekijk hier de reportage:
Parken mede betaald vanuit slavernij