Rijk van Nijmegen

Wat gebeurt er in het brein van iemand die film kijkt?

Peter Hagoort kijkt mee met de hersenactiviteiten (rechts) van iemand die een een film (links) kijkt.
Peter Hagoort kijkt mee met de hersenactiviteiten (rechts) van iemand die een een film (links) kijkt. © OG
NIJMEGEN - Wat gaat er in ons om als we naar filmbeelden kijken? Hoogleraar cognitieve neurowetenschap Peter Hagoort liet dat woensdagavond zien tijdens de start van InScience, het wetenschapsfilmfestival in Nijmegen.
Deze zogenoemde 'breinlanding' is een beetje als met de eerste landing op de maan: ‘a small step for man, one giant leap for mankind’. Want decennia lang konden wetenschappers niet in het brein van iemand kijken of althans, niet in de hersenen van iemand die nog leefde.
Sinds de komst van MRI-scanner kan dat wel en dat is dan ook wat hersenwetenschapper Peter Hagoort woensdagavond laat zien aan het publiek bij wetenschapsfilmfestival InScience in Lux. Enkele kilometers verderop is proefpersoon Diede Booltink blij dat er op deze manier in haar brein gekeken kan worden: “Ik ben blij dat er geen schedelkapje af moet”, zegt ze lachend. “Liever dit dan de andere opties.”

Het verrassingselement van wetenschap

Hagoort die al vaker dit soort onderzoek heeft uitgevoerd weet natuurlijk wel ongeveer welke hersengebieden er zullen ‘oplichten’, onder meer de hersengebieden die te maken hebben met de verwerking van beeld, geluid. Maar wetenschap heeft toch altijd een verrassingselement in zich.
InScience directeur Daisy van de Zande, die jarenlang college heeft gegeven over beeldtaal, is verheugd door het experiment. Daisy: “Dat was een droom die werkelijkheid wordt voor mij. Ik heb altijd al willen weten wat er zich in iemands hoofd afspeelt als we een film kijken.”
Meekijken in het brein van een filmkijker

Elektrodes in het brein

Even daarvoor heeft zij het publiek verteld dat de beroemde regisseur Alfred Hitchcock als geen ander wist hoe hij beeldtaal moest gebruiken om bepaalde emoties bij mensen op te roepen. Daisy van de Zande: “En hij droomde ervan dat hij uiteindelijk die film helemaal niet nodig had. Maar dat hij direct in het brein van mensen elektrodes kon stoppen en dan op knoppen kon drukken om ze iets te laten voelen. Daar was het hem om te doen eigenlijk.”
Maar zo ver is het nog lang niet, zo verzekert Peter Hagoort ons. Dat is ook wel logisch als je bedenkt dat de microkosmos van ons brein bestaat uit 86 miljard hersencellen en 100.000 kilometer aan zenuwbanen en daarmee minstens zo complex is als de kosmos om onze aarde heen.

Voorlopig nog gewoon film kijken

De komende vijftig jaar zullen we dus nog ouderwets naar een bioscoopscherm kijken voor de ervaring van emoties en gedachten. En dat is misschien maar goed ook, zo vindt Daisy van de Zande: “Je kunt wel iemand in een scanner leggen en naar een film kijken. Of direct in een brein iets laten doen. Maar een film ervaren doe je ook met z’n allen in een zaal en die gedeelde ervaring in de donkere ruimte is ook wat film bijzonder maakt.”
Het InScience festival duurt nog tot en met zondag 17 maart.