Rijk van Nijmegen / Achterhoek

Na het hossen is het tijd voor een askruisje, maar wat is dat?

Een priester geeft een askruisje.
Een priester geeft een askruisje. © Omroep Gelderland
NIJMEGEN - Het hossen en dansen is weer voorbij, carnaval is weer afgelopen. De woensdag na carnaval valt dit jaar toevallig samen met Valentijnsdag, maar ook een ander belangrijk gebruik vindt vandaag plaats. Veel katholieken halen vandaag een askruisje. Met het dragen van het religieuze teken betuigen zij spijt voor gemaakte fouten en beloven zij beterschap.
Het askruisje markeert het begin van de veertigdagentijd. Deze tijd staat in het teken van bezinning en berouw. De veertig dagen is een periode die duurt tot het paasfeest. Het as dat van oudsher gebruikt werd is overgebleven van de verbrande Palmpasen stokken. "Het askruisje is niet iets zwaars", legt Thomas Quartier, hoogleraar Rituele Studies aan de Radboud Universiteit, uit. "As is een teken van vergankelijkheid. Bezin je op wat je leven eigenlijk is."
De periode heet veertigdagentijd maar eigenlijk zijn het er meer. Het totale aantal dagen waarin gevast wordt is 46, hierbij zijn de zondagen - waarop niet hoeft te worden gevast - meegerekend. Het cijfer 40 is een heilig getal in het christendom. Het getal hangt samen met de zondvloed uit het verhaal van Noach en de beproeving van Jezus door de duivel in de woestijn tijdens een reis van hetzelfde aantal dagen.

'Vasten is geen dieet'

"Vasten is je iets ontzeggen. Het is geen dieet", benadrukt Quartier, die naast hoogleraar een Benedictijnse monnik is. "Er zijn ook hippe vormen, zoals therapeutisch vasten. Het is gewaarworden van iets waar je in gevangen zit. Als je bijvoorbeeld veel eet en daardoor geobsedeerd bent, dan sta je niet open voor diepere vragen. Maar je moet niet te fanatiek zijn met vasten, daar word je niet gebalanceerd van. Het geeft je misschien meer tijd voor je geliefden of tijd voor bezinning."
Ook in Gelderland zijn een aantal kerken die mee doen aan de traditie. Gelovigen kunnen bij hun kerk, voornamelijk Rooms-Katholieke maar ook soms Protestants, een askruisje halen. Dit jaar kunnen mensen in de Maria Geboortekerk in Nijmegen een kruisje halen. "Het kan zowel 's ochtends vanaf 10.30 uur als 's avonds vanaf 18.30 uur", vertelt de pastoor.

'Jongeren komen niet voor askruisje'

Bij de Onze Lieve Vrouw Ten Hemelopnemingkerk in Renkum worden ook kruisjes uitgedeeld. Niet zoveel als vroeger meer maar toch halen een aantal kerkgangers hem getrouw. "Sommige mensen van de carnavalsvereniging komen een kruisje halen, de jongeren komen niet meer", vertelt een pastoraal werker.
Bij de Onze Lieve Vrouwe Kerk in Apeldoorn worden vanavond om 19.00 uur kruizen uitgedeeld. Ook hier zijn het met name de ouderen die langs komen. In de Achterhoek, bij de H. Calixtusbasiliek in Groenlo worden ook kruizen uitgedeeld. Hoeveel mensen doorgaans langskomen, kan de plaatselijke werker niet zeggen.

'In zak en as zitten'

Van vroeger uit strooide een boeteling as op zijn voorhoofd . Vaak droeg deze persoon een zak als een soort boetekleed. Hier komt de uitdrukking: 'in zak en as zitten' vandaan.