Stedendriehoek

Noodbevel bij gevreesd boerenprotest, zo werkt die wet

De politie tijdens het noodbevel in Apeldoorn.
De politie tijdens het noodbevel in Apeldoorn. © Luciano de Graaf
APELDOORN - ME-bussen, hondengeleiders en zelfs shovels. Wie woensdagavond in Apeldoorn was ontging het niet dat de politie op scherp stond. De reden: op sociale media werd opgeroepen om met zoveel mogelijk mensen naar het politiebureau te gaan om de twee boerendemonstranten te bevrijden. Reden genoeg voor de Apeldoornse burgemeester Ton Heerts om een zogenaamd noodbevel in te laten gaan. Maar hoe werkt een noodbevel?
Van woensdagavond tot donderdagochtend vroeg bleef het bevel van kracht in Apeldoorn. Dit vanwege de boerenactie, die al dezelfde avond werd afgeblazen. Maar de politie bleef voor alle zekerheid alert.
Het komt vaker voor dat in bijzondere gevallen een gemeente een noodbevel afgeeft. In Arnhem gebeurde dat onlangs toen demonstranten van Pegida een Koran wilden verbranden en er een tegendemonstratie kwam. In november 2022 werd in de gemeente Maasdriel een noodbevel afgegeven tijdens een illegaal feest. De gemeente Ede kondigde een noodbevel af toen daar in september 2021 veel autobranden waren.
In de coronatijd werden veel noodbevelen afgekondigd, omdat via een noodbevel of noodverordening samenscholing verboden kon worden.

Een noodverordening?

En een noodverordening is weer iets anders dan een noodbevel. Een noodbevel is concreter en kan bedoeld zijn voor een enkel individu of een duidelijke groep. Denk bijvoorbeeld aan een groep supporters die zich niet in een bepaald gebied mogen begeven. Of een bepaald persoon die juist ergens verwijderd moet worden.
Een noodverordening is wat algemener. Het belangrijkste verschil is dat een noodverordening niet gericht is op een bepaalde groep of een bepaald persoon. Een gebiedsverbod vanwege een vogelgriepuitbraak is een voorbeeld van een noodverordening. Iedereen die daarin wil moet zich dan aan de maatregelen houden.
Daarbij wordt een noodbevel vaak ineens ingevoerd, terwijl een noodverordening moet worden bekrachtigd door de gemeenteraad. Een noodverordening wordt dus vaak van tevoren aangekondigd. Het kan wel gebeurden dat een noodverordening later wordt omgezet in een noodbevel, omdat er bijvoorbeeld een concrete groep in beeld is.

Snel ingrijpen

Beide maatregelen zijn voor burgemeesters een middel om snel in te grijpen bij onveilige situaties. De burgemeester kan snel en precies aangeven wat wel en niet mag. Denk aan rampen, rellen of de uitbraak van een ziekte. Maar het kan ook gaan om concerten en evenementen die uit de hand lopen, of een beroemdheid die op bezoek komt.

Voor dit artikel zijn verschillende bronnen geraadpleegd: burgemeesters.nl, vijverbergadvocaten.nl en een eerder interview van Omroep Gelderland met Hansko Broeksteeg, hoofddocent gemeenterecht aan de Nijmeegse Radboud Universiteit uit 2021.