Stedendriehoek / Gelderse Vallei

Dit zijn de mogelijk strafbare feiten tijdens de demonstratie op de A50

Het ging maandagavond flink tekeer op de A50, ter hoogte van Apeldoorn.
Het ging maandagavond flink tekeer op de A50, ter hoogte van Apeldoorn. © Luciano de Graaf
APELDOORN - De politie heeft twee mannen aangehouden voor het dumpen van afval en brandstichting naast de A50. Zij waren betrokken bij de trektocht van boze boeren langs snelwegen. De mannen kunnen zeker drie strafbare feiten ten laste worden gelegd, zegt voormalig hoogleraar strafrecht Henny Sackers.
De aangehouden personen, een man van 39 uit Klarenbeek en een 35-jarige man uit Eerbeek, worden verdacht van het dumpen van afval en brandstichting. Dat zijn strafbare feiten, legt Sackers uit.
De afvalwetgeving verbiedt het ons om afval op de bodem, in het water of in de lucht te brengen, zegt Sackers. "Dat kan voor deze mensen een rol gaan spelen, dat ze mogelijk een milieudelict hebben gepleegd."

Gevaarzetting

Daarnaast is er de kwestie gevaarzetting. In eenvoudige taal komt het erop neer dat je geen situatie mag creëren waardoor iemand kans loopt gewond te raken. Dat hebben de betrokken mannen uit Klarenbeek en Eerbeek mogelijk wel gedaan, toen ze maandagavond hun actie uitvoerden langs de A50.

Brandstichting

Ten derde is er de brandstichting. Sackers: "Die komt in twee varianten voor: brandstichting met gevaar voor mensenlevens en brandstichting met gevaar voor goederen. Nu zullen in dit geval geen mensenlevens in gevaar zijn gebracht door de brandstichting, maar je kunt wel denken aan de mogelijkheid dat er asbest is vrijgekomen. Dat levert gevaar op voor de gezondheid van andere mensen", legt de voormalig hoogleraar uit.
Met die laatste opmerking krijgt hij overigens bijval van Lex Burdorf, hoofd van de afdeling maatschappelijke gezondheidszorg van het Erasmus MC. Die windt zich in de Volkskrant op over de actie.
Een brandweermedewerker blust een brandende stapel vuilnis naast de A50.
Een brandweermedewerker blust een brandende stapel vuilnis naast de A50. © Luciano de Graaf
Of de twee mannen uit Klarenbeek en Eerbeek inderdaad worden beschuldigd van deze drie strafbare feiten, is aan het Openbaar Ministerie. Dat heeft immers de taak strafbare feiten op te sporen en de plegers ervan te vervolgen. Uiteindelijk zal het aan een officier van justitie zijn om een strafeis op te stellen tegen de mannen uit Klarenbeek en Eerbeek.
"Voor nu is het allemaal nog theorie", erkent Sackers, die op de rem trapt. "Eerst moet het feitenonderzoek worden gedaan. Mijn ervaring is dat er doorgaans gekozen wordt voor het delict dat het gemakkelijkst te bewijzen valt. Het is een typische strategie van het OM om daarin geen risico te willen nemen. Dan kom je waarschijnlijk uit bij het plegen van een milieudelict en brandstichting."

Hoe worden ze gestraft?

Welke straf de betrokken mannen boven het hoofd hangt, is nog niet te zeggen. Een specialist demonstratierecht merkte een jaar geleden bij de NOS op dat hij het gevoel had dat er bij boerenprotesten minder hard werd opgetreden dan bij een demonstratie van, bijvoorbeeld, Extinction Rebellion.
Maar er zijn zeker voorbeelden van veroordeelde personen rondom boerenprotesten.
In augustus 2022 kreeg een 40-jarige boer uit Mariënvelde 60 dagen cel en een werkstraf van 100 uur voor zijn rol bij een boerenprotest op de A18 bij Varsseveld. En een paar maanden later werd voorman Albert Markerink van Farmers Defence Force veroordeeld tot een werkstraf van 120 uur plus een maand voorwaardelijke celstraf, omdat hij demonstreerde bij het huis van Christianne van der Wal, de toenmalige minister voor Stikstof. Boerenvoorman Thijs Wieggers werd daarentegen weer vrijgesproken van het bedreigen van een motoragent met zijn trekker.

Het woord is aan de OvJ

Als het onderzoek naar de twee gearresteerde mannen is afgerond en zij voor de rechter komen, zal er ook een eis moeten worden geformuleerd. Maar welke? "De wet schrijft voor dat het Openbaar Ministerie zich moet laten leiden door het algemeen belang", zegt voormalig hoogleraar Sackers. "Als de maatschappij in bredere zin niet zo content is met eerdere beslissingen in vergelijkbare zaken, kan de officier van justitie ervoor kiezen een zwaardere straf te eisen. Dat zijn beleidskeuzes, die mag het OM maken."
Emeritus hoogleraar Henny Sackers.
Emeritus hoogleraar Henny Sackers. © Omroep Gelderland
Eerder zagen we dat gebeuren bij liquidaties in het openbare leven, roept Sackers in herinnering. Voor dat delict worden tegenwoordig langere celstraffen geëist dan in het verleden werd gedaan, zoals zeer recent nog bleek in de zaak van de moord op Peter R. de Vries. Daarin kreeg zowel de (vermeende) schutter als de chauffeur én de opdrachtgever levenslang te horen als eis.

Nevenschade door protesten

En dan is er nog de kwestie van de nevenschade bij derden. Brandende autobanden op de A15 bij Herwijnen waren er maandagavond waarschijnlijk de oorzaak van dat daar twee automobilisten op elkaar botsten. Bij die botsing raakten twee personen gewond, die naar het ziekenhuis moesten.
En in Veenendaal waren meerdere auto's betrokken bij een kettingbotsing die mogelijk het gevolg was van boerenacties bij de A12. Twee jongens van 17 jaar uit Barneveld liepen verwondingen op. Zij botsten op een voorligger na een onverwachte remactie, die mogelijk weer werd veroorzaakt door de demonstraties die dichtbij gaande waren.
In deze brommobiel, die betrokken was bij een ongeluk in Veenendaal, zaten twee 17-jarige jongens uit Barneveld.
In deze brommobiel, die betrokken was bij een ongeluk in Veenendaal, zaten twee 17-jarige jongens uit Barneveld. © Persbureau Heitink
Op wie kunnen de betrokkenen in beide zaken hun schade verhalen? En kan het überhaupt? Een interessante vraag, meent Sackers. "Dat zou gaan via Artikel 5 van de Wegenverkeerswet. Die richt zich namelijk tot een ieder - en niet alleen bestuurders - die gevaar veroorzaakt voor het wegverkeer."
"Het is theoretisch", benadrukt Sackers, "maar je kunt redeneren dat iemand met zijn gedragingen in de berm het verkeer in gevaar heeft gebracht en dat daardoor een aanrijding is ontstaan. Ik denk echter dat het vooral verzekeringstechnisch een kwestie is."