Liemers / Arnhem en omstreken

Verplicht asielzoekers opvangen, wat als gemeente 'geen plek' heeft?

Eric van der Burg (staatssecretaris voor Asiel en Migratie, VVD) verdedigde vorige week de Spreidingswet in de Eerste Kamer.
Eric van der Burg (staatssecretaris voor Asiel en Migratie, VVD) verdedigde vorige week de Spreidingswet in de Eerste Kamer. © ANP
DIDAM - Het is zo goed als zeker dat de Spreidingswet dinsdag in de Eerste Kamer wordt aangenomen. De wet zorgt ervoor dat gemeenten in het uiterste geval gedwongen kunnen worden om opvangplekken te bieden aan asielzoekers. Nu helpt nog lang niet elke Gelderse gemeente mee om het tekort aan plekken op te lossen. Die gemeenten zeggen vaak wel te willen, maar geen goede plek te hebben. Hoe gaat dat straks?
Het asielopvangsysteem in Nederland leunt op noodoplossingen. Het azc in Ter Apel kan de grote toestroom van vluchtelingen sinds de coronaperiode niet aan. Nachtenlang sliepen vluchtelingen in 2022 buiten en ook nu is het Groningse azc zo vol, dat de brandveiligheid en de gezondheid van de azc-bewoners op het spel staat.
Staatssecretaris Van der Burg van asielzaken belt stad en land af om (crisis)noodopvangplekken te regelen. Het zijn iedere keer weer dezelfde gemeenten die meewerken, zoals Arnhem, Doetinchem en Nijmegen.

Dwingen asielzoekers op te vangen

Een andere groep gemeenten steekt nooit zijn hand op om azc's te ontlasten om opvangplekken te bieden. Onder meer Maasdriel, Oude IJsselstreek, Doesburg en Voorst boden de afgelopen jaren geen hulp, onderzocht RTV Noord. Dat moet afgelopen zijn, vinden burgemeesters en de staatssecretaris. De Spreidingswet kan gemeenten dwingen om asielzoekers op te vangen.

'Niet wachten op besluit'

Als de Eerste Kamer morgen instemt, treedt de wet op 1 februari in werking. Gemeenten die geen asielzoekers onderbrengen, moeten dan aan de bak. Zo ook de gemeente Montferland. "Ik ben groot voorstander, altijd al geweest", zegt burgemeester Harry de Vries. "Het is een mooi instrument, zodat gemeenten de pijn gaan verdelen. Wij zijn al een tijdje bezig om hier een locatie te creëren. Montferland heeft in de geest van de Spreidingswet al gezegd dat we ons steentje willen bijdragen. Het enige waar wij tegenaan lopen zijn de procedures, want wat ons betreft had de locatie er zo kunnen komen hoor."
Met die Spreidingswet hoopt de burgemeester een instrument te hebben om een locatie te kunnen openen. "Het helpt om duidelijk te maken: we moeten dit doen, we ontkomen er niet aan en we gaan het ook doen."

'Opvanglocaties niet voor oprapen'

Ook in Maasdriel is er een uitdaging. "Grote opvanglocaties waar je snel en goed mensen kan opvangen, liggen in Maasdriel niet voor het oprapen", reageert een woordvoerder van de gemeente. Ambtenaren van de gemeente zijn al aan het werk om mogelijke plekken te onderzoeken. "We wachten niet tot na het besluit van de Eerste Kamer."
In Doesburg worden nog geen asielzoekers opgevangen. "We doen wel wat, in die zin dat we in de Liemers de intentie hebben om samen te werken", vertelt burgemeester Loes van der Meijs. "We zijn dus wel aan het voorsorteren. We hebben in het verleden ook echt wel naar plekken gezocht om asielzoekers op te vangen, maar het COA ging toen nog van een ondergrens van minimaal honderd asielzoekers uit. Dat hebben ze inmiddels wat losgelaten. Het was toen bijna onmogelijk om daar iets voor te vinden, wat aan alle eisen voldeed. Ten aanzien van de statushouders voldoen we wel aan wat ons jaarlijks wordt gevraagd."

Zo werkt de Spreidingswet

Het is niet zo dat op 1 februari asielzoekers naar bijvoorbeeld Montferland of Doesburg worden gebracht en gemeenten per direct een opvangplek moeten zoeken. Volgens de Spreidingswet bepaalt de staatssecretaris van Asiel aan het begin van het jaar op basis van de verwachte instroom hoeveel plekken gemeenten beschikbaar moeten stellen.
De exacte verdeelsleutel is nog niet bekend, maar de bedoeling is dat grote en rijke gemeenten meer opvangplekken bieden dan kleine en arme gemeenten.
Eric van der Burg (staatssecretaris voor Asiel en Migratie, VVD) verdedigde vorige week de Spreidingswet in de Eerste Kamer.
Eric van der Burg (staatssecretaris voor Asiel en Migratie, VVD) verdedigde vorige week de Spreidingswet in de Eerste Kamer. © ANP
Buurgemeenten gaan met elkaar om tafel en maken samen met de provincie afspraken. Zo is het 'uitruilen' van migranten mogelijk. Als een gemeente geen goede locatie heeft voor een AZC, maar wel sociale huurwoningen voor statushouders (asielzoekers met een verblijfsvergunning), dan kunnen ze dat onderling afstemmen.
Het resultaat van die afspraken wordt uiterlijk op 1 november doorgegeven aan de staatssecretaris. Komen gemeenten er niet uit, dan overlegt de staatssecretaris met de provincie. In het uiterste geval kunnen gemeenten dan worden gedwongen.