Stedendriehoek / Achterhoek

Spreidingswet vloek of zegen? Dit vinden Gelderse gemeenten

Vluchtelingen in Doetinchem
Vluchtelingen in Doetinchem © ANP
VOORST GEM VOORST - Gelderland telt achttien gemeenten die de afgelopen twaalf jaar helemaal geen asielzoekers hebben opgevangen, ruim één op de drie Gelderse gemeenten. De rest deed dat wel. Is de spreidingswet die er maandag aankomt nou een vloek of een zegen? Opvangende gemeenten zien soberdere, eerlijkere, doelmatigere opvang in het verschiet. Niet-opvangende gemeenten leggen uit waarom het nog niet eerder lukte.
Hoewel vrijwilligheid beter zou zijn, maakt de spreidingswet het straks misschien wel eerlijker, soberder, passender en doelmatiger, denkt burgemeester van Doetinchem, Mark Boumans (VVD). Wij hebben in Doetinchem de laatste tien jaar meermalen bijdragen geleverd aan de opvang."

Eerlijker verdelen

"Maar de werkelijkheid is dat een bepaald aantal gemeenten nu de opvang verzorgen, en een flink aantal andere niet. Dat maakt in onze ogen dat de wet toch ook tot een eerlijkere verdeling kan leiden. Al hadden we liever dat het niet nodig was."
Een ander effect van de wet kan volgens Boumans zijn dat vluchtelingen sober en doelmatig opgevangen worden. "De kosten voor grootschalige opvang in hotels en vakantieoorden zijn enorm voor de samenleving. De wet biedt perspectief om dat voor te blijven, door in alle gemeenten passende opvang te krijgen. Ook als dat in kleinere gemeenten kleinschalig kan. Zonder dat zij met het COA in discussie komen dat kleine locaties dan niet efficiënt genoeg zijn."
Boumans roept op om het opvangen van asielzoekers die er nu zijn, los te zien van de discussie over welke asielstroom we nog in ons land toelaten. "Gebruik als argument niet dat het regelen van opvang een aantrekkende werking op migranten heeft. Het rijk gaat over hoeveel mensen we toelaten. En als gemeenten moeten we degene die er zijn netjes en eerlijk opvangen", vindt hij.

Ondernemers kochten pand op in Twello

In de gemeente Voorst hielden ondernemers de opvang van asielzoekers in 2023 tegen. De gemeente wilde drie jaar lang zestig alleenstaande minderjarige asielzoekers (amv'ers) op een bedrijventerrein in Twello huisvesten, maar ondernemers staken er een stokje voor door het beoogde pand te kopen. Op de dag dat het college van Voorst een besluit nam over de noodopvang was het pand al verkocht, schreef de Volkskrant.
De gemeenteraad nam vervolgens op 13 november een motie aan (dertien stemmen voor, zes tegen) over het in de toekomst omgaan met vluchtelingenopvang. Plannen voor het huisvesten van alleenstaande minderjarige asielzoekers in Twello hadden tot onrust geleid en dat moest voortaan worden voorkomen. Inwoners en ondernemers waren vooraf niet betrokken bij de opvangplannen, was een veelgehoorde opmerking.
"Aan de uitwerking van deze motie wordt op dit moment invulling gegeven", meldt een woordvoerster. De gemeente komt onder meer met voorlichtingsavonden, staat in de motie.

'We hebben de ruimte niet'

Westervoort vangt oorlogsvluchtelingen Oekraïners op, maar geen asielzoekers vanuit Ter Apel, zegt burgemeester Arend van Hout (VVD). "We hebben geen geschikte locatie", legt hij uit. Ook voldoet Westervoort aan haar taakstelling op het gebied van statushouders.
Oekraïense vluchtelingen zitten in de oudbouw van het gemeentehuis en aan de oever van de IJssel bij de Bult van Putman. Van Hout noemt het aannemen van de spreidingswet door de Eerste Kamer positief nieuws. Komt er een vraag vanuit het Centraal Orgaan opvang asielzoekers voor opvang, dan bekijkt hij samen met zijn collega-burgemeesters van Montferland, Zevenaar en Duiven wat mogelijk is. "We trekken samen op in dit dossier. Dat hebben we zo afgesproken."
Nu is het soms lastig praten met het COA, weet Van Hout vanuit de buurgemeente Montferland. "Montferland wilde meewerken aan opvang en toen hoefde het niet meer. Het is ook wat je precies wil. Moet een kleine gemeente 500 asielzoekers opvangen of mag kleinschalige opvang ook?" Dat maakt nogal wat uit, meent de eerste burger van Westervoort.
Draagvlak ontstaat vaak tijdens de opvang, meent Van Hout. "Je kunt in het begin steigeren, maar als ze na een tijdje weggaan hebben bewoners het vaak over 'onze asielzoekers'.

Geen stroom in Epe

Ook in Epe werden de afgelopen jaren geen asielzoekers opgevangen. Wel werkt de gemeente aan meer woningen voor statushouders, en dus aan doorstroom vanuit overvolle asielopvangplekken naar die woningen. Maar die huizen laten nog op zich wachten en kunnen in sommige gevallen niet worden aangesloten omdat het elektriciteitsnet vol is, schrijft de gemeente.