Gelderse Vallei

Van fruit tot vetbol, zo help jij vogels de winter door

Een roodborstje tijdens de Tuinvogeltelling.
Een roodborstje tijdens de Tuinvogeltelling. © Tuinvogeltelling 2020, Rob Kempers
NIJKERK - Koning winter laat deze dagen van zich horen. Bomen worden voor de vogels versierd met vetbollen en complete potten pindakaas. Maar is dat wel altijd goed voor vogels? En wist je dat je vogels ook in andere seizoenen een handje kunt helpen?
Het kost vogels in de winter bakken met energie om hun lichaamstemperatuur op een behaaglijke 40 graden te houden, vooral in koude nachten rond het vriespunt. Dan verliezen kleinere vogels, zoals goudhaantjes, soms wel 10 procent van hun gewicht. Daarom kunnen ze ieder extraatje goed gebruiken, weet ook Jelle de Jong van de Vogelbescherming, met zijn werkgebied in Nijkerk.

Lievelingsdis in de winter

Waar ze van opkikkeren na een koude winternacht zijn zadenmengels, vetbollen, pinda's. "Vooral zonnebloempitten. Heerlijk voor duiven, mezen en vinkachtigen." Wil je ze echt verwennen? Strooi met vers fruit. Vooral appels en druiven eten ze graag, maar tegen een kers op de taart zeggen ze ook geen nee. "Vooral merels en lijsterachtigen houden daar erg van", weet de vogelkenner.
Tropisch fruit zoals kiwi's, ontvangen ze met minder enthousiasme. Want wat een boer niet kent, dat eet hij niet: 'Het duurt het even voordat ze doorhebben dat daar ook niks mis mee is', meldt de Vogelbescherming op haar website.

Let op met dit voedsel

Maar niet alles wat wij onze vliegende vrienden voeren, is goed voor ze, zoals pindakaas. "Daar moet je mee opletten want daar zit vaak te veel zout in", weet de vogelaar. En zet in een droge winter vooral ook een ondiepe schaal water neer voor de dorst, tipt hij. Daarvan kunnen dorstige vogels drinken, maar ook een luxe bad nemen. En ga daar vooral mee door in droge zomers, dan kan vers water van 'levensbelang' zijn.
En ondanks dat vaak wordt gezegd dat vogels niet tegen brood kunnen, vinden tuinvogels dit heerlijk en is het niet slecht voor ze. "Integendeel", roept de Jong uit. "Vooral bruin brood met zaden vinden ze lekker. Wat vogels ook graag pikken, is een handje havermout." Maar let op, waarschuwt hij: "In brood zit ook een hoop zout. Geef daarom niet te veel, maar geef de korstjes die je overhoudt of een plak oud brood."

Dit kun je voeren in de lente

Als je ze de winter hebt doorgeholpen, wacht deze vogels een drukke lente: een geschikte partner zoeken, een nest bouwen, soms wel tientallen eieren leggen, weken broeden en dan per slot van rekening al je kuikens opvoeden. En die hele reeks vaak twee keer achter elkaar.
Daarbij komt dat als het twee dagen hard regent en flink waait, alle insecten zoek zijn. In de lente kun je vogels helpen door meelwormen te serveren voor extra eiwitten. Of eierschalen buiten te leggen voor wat extra kalk, meldt de Vogelbescherming. Geen zin om met wormen in de weer te gaan? Dan kun je ook een kant-en-klaarmaaltijd opdienen. Namelijk vetbollen bestaande uit vogelvoer voor alle vier de seizoenen.

Hebben vogels het moeilijk?

Hebben vogels het nu moeilijk door de weersextremen, zoals in 2023, dat het natste jaar ooit gemeten was? "De nattigheid is voor tuinvogels niet heel erg want ze vliegen zo naar een droog plekje. Dat is het mooie van de vogel", vertelt de Jong gepassioneerd. "Hun verenkleed is, zoals onze regenjassen, waterafstotend. Ze hebben een vetlaagje, dus de regen loopt er zo vanaf. Ook kunnen ze goed tegen de kou."
En de insectensterfte? "Insecten zijn uiterst schaars", weet hij. Daarom vliegen 'onze' insecteneters, zoals de bonte vliegenvanger helemaal naar Afrika. Tuinvogels hoeven daarentegen niet te verhuizen. "De maag van mezen, zoals de koolmees en pimpelmees, past zich aan het seizoen aan. In het voorjaar eten ze zachte rupsen. In het najaar harde zaden, dan wordt hun maag ook harder. En meer geplooid. Dan kunnen ze zaden beter verteren."