Rivierengebied / Arnhem en omstreken

'Wat nooit mag, mag op oudejaarsdag ineens wel'

Deze auto brandde rond middernacht uit in Hedel.
Deze auto brandde rond middernacht uit in Hedel. © Meesters Multi media
HEDEL - Een vreugdevuur dat niet doorging, een groep jongeren die hulpdiensten bekogelde met vuurwerk. Hoe zorg je ervoor dat het de volgende keer rustig blijft in Hedel?
Het jaar 2024 was iets meer dan twee uur oud toen de ME het dorpscentrum in Hedel, een vuurwerkvrije zone tijdens oud en nieuw, schoonveegde. Dit gebeurde na een bevel van burgemeester Jaco Geurts. Een 22-jarige man uit de gemeente Maasdriel werd opgepakt. Hij wordt verdacht van het gooien van zwaar vuurwerk naar politieagenten.

Diep triest

Uren later noemde de burgemeester in een schriftelijke reactie het 'diep triest dat veel inwoners, ondernemers en hulpverleners afgelopen nieuwjaarsnacht met een onveilig gevoel zijn doorgekomen'. Het is slechts een kleine groep die het verpest, voegde hij toe.
In het dorp in de gemeente Maasdriel waren al maanden plannen voor een vreugdevuur. Een georganiseerd vuur om ongeregeldheden te voorkomen. Medio vorige maand kwam het bericht vanuit de gemeente dat het vreugdevuur was afgeblazen. Er was geen geschikte locatie die voldeed aan alle veiligheidseisen.
Over wat had kunnen gebeuren, doet de burgemeester geen uitspraken omdat we dat niet weten
Woordvoerder gemeente Maasdriel
Als het vreugdevuur wel was doorgegaan, was een confrontatie tussen de ongeveer dertig jongeren en hulpdiensten te voorkomen geweest? "Over wat er had kunnen gebeuren doet de burgemeester geen uitspraken omdat we dat niet weten", zegt een woordvoerder van de gemeente Maasdriel.

Ongeregeldheden een traditie?

Horen ze erbij, ongeregeldheden tijdens oud en nieuw? Oud-directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur Ineke Strouken weet alles van tradities, 'gewoontes' die van vader op zoon worden doorgegeven. En dat is meteen het probleem bij tradities die 'schuren', constateert Strouken. "Er is sociale controle, maar het probleem is dat in zo'n traditie de vaders en grootvaders dat ook gedaan hebben."
Strouken noemt als voorbeeld de kerstboomverbranding in veel plaatsen. "Als mensen dan gedronken hebben en bijvoorbeeld autobanden erop gooien, dan loopt het uit de hand. Drank is iets waardoor je over de streep gaat. Ook als je hulpverleners lastigvalt. Dat kan in deze tijd niet meer, dan moet je ook ingrijpen."
Een auto gaat in vlammen op.
Een auto gaat in vlammen op. © Meesters Multi Media

'Gevoel van vrijheid'

De oproerpolitie kwam in Hedel ruim na middernacht in actie, pas nadat het dorpsplein officieel geen vuurwerkvrije zone meer was. Mogelijk zijn zulke omstandigheden koren op de molen voor hen met snode plannen.
In een in 2019 verschenen artikel in Trouw zegt de bekende neurowetenschapper Erik Scherder: “Iets wat het ­hele jaar niet mag, namelijk vuurwerk afsteken, mag op oudejaarsdag ineens wel. Dat geeft een gevoel van vrijheid. Dat de ­politie vervolgens vooral toeziet in plaats van ingrijpt, zorgt in je hersenen voor groen licht: je mag los gaan zonder represailles.”

Voorwerpen gooien naar ME'ers

Een andere verklaring komt van gedragswetenschapper Otto Adang. In de Volkskrant (in juli 2022) liet hij optekenen: “In Ossendrecht, het trainingsdorp voor de Mobiele Eenheid, vragen ze altijd of mensen voorwerpen willen gooien naar de ME’ers. Er is dan niemand die zegt: dat doe ik niet. Je ziet dat het plezier geeft. Er is gelegenheid, de drempel is laag en het kan daar betrekkelijk veilig.”
Op je werk zal je niet zomaar staan schreeuwen, met bier gooien en een vreemde omhelzen
Socioloog Ramón Spaaij in de Volkskrant
Een uitlaatklep is het in ieder geval niet, stelt Adang. “Als je je identificeert met een bepaalde groep, gedraag je je volgens de normen daarvan. Wie in het weekend gaat sporten met zijn vrienden, zegt tijdens kleedkamergesprekken soms bijvoorbeeld dingen die thuis niet zouden kunnen.”
In datzelfde Volkskrantartikel stelt een andere deskundige, socioloog Ramón Spaaij: "Op je werk zal je niet zomaar staan schreeuwen, met bier gooien en een vreemde omhelzen, maar in een voetbalstadion doen mensen dat wel. Het stadion is een plek waar het geaccepteerd is dat mensen hun opwinding even de vrije loop laten.”

Niet het hele verhaal

Maar dat is niet het hele verhaal, benadrukt Adang in die krant. Je moet je ook realiseren dat slechts bepaalde mensen op rellen afkomen, zegt hij. "Er zijn natuurlijk zat jonge mannen die gewoon ontspannen door een rondje in het bos te lopen of een boek te lezen."