Stedendriehoek

Vuurwerk brengt veteraan terug naar oorlog: 'Ik schijt 7 kleuren'

Zijn hulphond steunt veteraan John als er vuurwerk klinkt.
Zijn hulphond steunt veteraan John als er vuurwerk klinkt. © Omroep Gelderland (bewerking)
APELDOORN - Oud en nieuw is voor de meeste mensen een groot feest: oliebollen, spelletjes, champagne en knallend het nieuwe jaar in zodra de klok twaalf slaat. Maar voor veteraan John ten Katen zorgt vooral dat laatste ervoor dat hij 'zeven kleuren schijt' tijdens de jaarwisseling.
Hij heeft niet het plan om het leger in te gaan, tot er in 1989 een brief van het ministerie van Defensie op zijn deurmat valt: hij moet in dienstplicht. Daar wordt hij opgeleid als kok. Na tien maanden is hij klaar en wordt hij pannenkoekenbakker. Wanneer zijn baas het restaurant verkoopt, besluit Ten Katen in 1995 terug te keren naar het leger. Dit keer als 'prof'.
Hij komt daar terecht bij de logistieke eenheid. Een jaar later wordt hij voor het eerst uitgezonden naar Bosnië, tijdens de Joegoslavische oorlogen. In 2001 besluit hij te stoppen om meer tijd bij zijn vrouw Anita door te brengen. Tegen die tijd is hij in totaal 20 maanden in missiegebied geweest.

Zo ziek als een hond

Intussen is Ten Katen dus alweer 22 jaar 'thuis', maar met oud en nieuw keert hij weer terug naar die periode in Joegoslavië. En dat komt door het vuurwerk. "Niet het siervuurwerk, maar echt dat illegale spul. Die illegale klappen. Ik word daar heel ziek van. Dan lig ik te trillen in bed en ben ik zo ziek als een hond."
Na het leger vindt de veteraan snel een nieuwe baan als vrachtwagenchauffeur, maar in 2004 komen de eerste mentale klachten. De bedrijfsarts noemt het een burn-out. Maar de klachten worden erger met flinke nachtmerries waarin zijn vrouw zo nu en dan een klap of trap om de oren krijgt. Op aandringen van zijn vader gaat Ten Katen daarom naar het Veteraneninstituut. "Daar is de snaar geknapt en bleek ik PTSS te hebben. Ik gebruikte werk om in weg te vluchten."

Complete black out

Hij gaat in behandeling en er wordt hem een hulphond aangeraden. Die hond helpt hem nu nog steeds de dag door, ook tijdens oud en nieuw. "Als ik eerst de flits zie, dan valt het wel mee. Dan weet ik dat de knal komt. Maar als ik die niet zie, dan schrik ik mij het leplazarus," legt de 54-jarige veteraan uit.
"Wat er precies gebeurt, is lastig uit te leggen. Het is een volledige black out." Hij neemt ons mee naar de jaarwisseling 2019. Zijn vrouw was ziek, en dus moest Ten Katen zelf zijn hulphond, Acajou, uitlaten. In een park in Apeldoorn, waar hij elke dag met Acajou komt, hoort hij een plotselinge knal en komt in een 'herbeleving' terecht. "Je bent niet meer op deze wereld. Ik weet niet eens waar ik aan denk op dat moment. Het eerste wat ik mij herinner is Acajou die tegen mijn hand aantikt en likt. Je mist gewoon een heel stuk. Ik wist niet meer waar ik was. Acajou heeft mij naar huis moeten trekken."

Vuurwerkverbod

Een landelijk vuurwerkverbod ziet Ten Katen dan ook wel zitten. "Vorig jaar heb ik 's ochtends op 1 januari al een mail naar de burgemeester gestuurd, zo erg was het. Over wat hij van zijn vuurwerkverbod vond." Toch denkt hij dat een vuurwerkvrij Nederland een utopie is, want "dan kopen ze het wel in België of Duitsland."
En dus besluit de veteraan er het beste van te maken. Tot 2 januari verblijft hij samen met zijn vrouw in het Veteraneninstituut om de jaarwisseling in alle rust te kunnen vieren, iets wat hij elke veteraan toewenst. Met 34 andere veteranen luidt hij, zodra de klok zondagnacht twaalf slaat, het nieuwe jaar in. Met oliebollen, champagne en spelletjes. Niet knallend, maar wel gezellig.