Achterhoek

Majoor Nauta: 'Ons doel was het afluisteren en verzieken van vijandelijke verbindingen'

Egbert Nauta werkte bij defensie op Kamp Holterhoek.
Egbert Nauta werkte bij defensie op Kamp Holterhoek. © Omroep Gelderland
EIBERGEN - Het is net na de Tweede Wereldoorlog. De dreiging vanuit het oosten is er. Op 3 kilometer van het Achterhoekse dorp Eibergen wordt, tussen de weilanden en niet ver van de Duitse grens, in de zomer van 1955 Kamp Holterhoek geopend.
Houten barakken vormen de kantoren en vertrekken van de militairen. In Eibergen en omgeving zijn er altijd tal van geruchten geweest over wat er precies op het kamp gebeurde. Egbert Nauta uit Eibergen werkte op het kamp en licht een tipje van de sluier op.
Voordat Nauta vertelt wat hij precies deed, een heel klein stukje geschiedenis. In eerste instantie is het kamp opgericht om radarstations te plaatsen. Dit was nodig voor de verdediging van het Nederlandse luchtruim.
Maar volgens Nauta veranderde de techniek in die tijd snel en ging het hele plan niet door. "Daarna hebben hier nog mensen van de Technische Dienst van Defensie gezeten en werd dit terrein vooral gebruikt voor opslag en reparatie. De Eerste Groep Geleide Wapens heeft hier gezeten, in afwachting van hun plaatsing in Duitsland en er is zelfs een noodopvang voor Molukkers geweest. Daarnaast vindt de Verbindingscompagnie er een plek."

'Afluisterclub kwam naar de Achterhoek'

Als dienstplichtige komt Nauta bij Defensie. Midden jaren zeventig besluit hij dat het genoeg is en gaat hij het onderwijs in. In de jaren tachtig komt hij terug in militaire dienst. Hij zit in Arnhem, maar wordt gevraagd voor een andere klus.
In die tijd veranderen oorlogsvoering, dreiging en techniek snel. Tijdens de Koude Oorlog wordt ingezet op het afluisteren van radioverkeer van de vijand: De Elektronische Oorlogsvoering Compagnie wordt opgericht en de locatie in Eibergen lijkt uitermate geschikt. Nauta verkast van Arnhem naar de houten barakken in het afgelegen Eibergen.
Wij moesten uitvogelen waar de vijand zat en wat ze van plan waren
Egbert Nauta
Om het in de woorden van Nauta te zeggen: "De afluisterclub kwam naar de Achterhoek." Hij legt uit: "Ons doel was het in oorlogstijd afluisteren en verzieken van de vijandelijke verbindingen." Hij was destijds zelf de 'bouwpastor' van de nieuwe compagnie. "Wij moesten uitvogelen waar de vijand zat en wat ze van plan waren. Daarnaast moesten we hun informatievoorziening verstoren door bijvoorbeeld fakeberichten uit te sturen of uitzenden onmogelijk te maken." Velden met antennes worden aangelegd. "In eerste instantie ging alles in morse", legt Nauta uit. Later is alles steeds meer geautomatiseerd geworden.

Chaos bij vijand creëren

"Je wilt zo veel mogelijk van de vijand weten. Wat kan hij wel, wat kan hij niet? In de berichten zat vaak een codering en zoals gezegd, we wilden misleiden. We knipten dan soms stukjes uit interviews en gooiden dat op verschillende momenten op de lijn. Op die manier konden we chaos creëren", lacht hij.
Nauta is meerdere keren bij de Berlijnse Muur geweest. "Er mochten geen NAVO-militairen binnen een bepaalde grens van de muur komen, maar wij mochten dat wel", vertelt hij. "We zaten daar met een goeie honderd man en ons doel was om naar de vijand te luisteren. We hebben dat in die tijd een paar keer per jaar gedaan."

Soldaten vinden vrouw in Eibergen

Nu zie je op Kamp Holterhoek niet zo veel militairen meer. "Maar in onze tijd was het er helemaal vol. Ik weet niet precies hoeveel mensen hier zaten, maar het waren er honderden. Defensie was één van de grootste werkgevers hier in de buurt."
De kazerne ontgaat de Eibergenaren niet: "Nee, ik weet dat er behoorlijk wat relaties ontstaan zijn", lacht Nauta. "Daarnaast waren wij vroeger verplicht om in uniform over straat te gaan. Het dorp zag ons dus ook." En wat te denken van de lokale middenstand? "Op de kazerne werd natuurlijk gewoond en gewerkt en de middenstand kon van alles leveren. Die konden dus aan Defensie verdienen."

Sluier van geheimen

Misschien kwam het wel doordat je de militairen overal zag, maar rondom de kazerne hangen veel mysteries en geheimen. "Onze kampcommandant Cor Heeren zei altijd: 'Het is niet geheimzinnig, het is zinnig geheim'. Nauta legt verder uit: "Iedereen wist dat we hier luisterden naar Warschaupact-verbindingen. Natuurlijk vertelden we niet wát we hoorden, want dat gaat niemand iets aan. Maar dat het gebeurde, dat wist het hele dorp."
Volgens Nauta is het nu ook niet moeilijk om in te vullen wat er op het 'geheime' deel van Kamp Holterhoek gebeurt, het terrein van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD): "Je kunt er van uitgaan dat ze nu luisteren naar de Russen en de Oekraïners. Alleen zijn de mogelijkheden tegenwoordig natuurlijk heel anders. In onze tijd had je geen mobiele telefoon, geen drones en waren er nog niet zo veel satellieten die om onze aarde zweefden. De technieken zijn veel geavanceerder."