Arnhem en omstreken / Rijk van Nijmegen

Jeugdcriminelen krijgen vaak 'lagere' straffen, is dat terecht?

Camerabeelden van de jonge overvallers.
Camerabeelden van de jonge overvallers. © Plaats Delict / Politie
ARNHEM - De Arnhemse politie kreeg een anonieme brief van ouders die schreven dat hun kinderen betrokken waren bij een gewapende woningoverval met kapmessen. Agenten roepen de jongeren op zich te melden om verantwoording af te leggen voor hun daden. Zijn ouders verplicht hun eigen kinderen aan te geven? En werkt het straffen van minderjarigen eigenlijk wel?
Bij de gewapende overval op zaterdag 10 juni aan de Dordrechtweg in Arnhem, werd een 59-jarige man in zijn eigen woning door drie gemaskerde jongens met kapmessen bedreigd.
Onlangs ontving de politie over die zaak niet-alledaagse post. De ouders erkennen anoniem dat hun kinderen betrokken waren bij de overval. Maar daarmee is de kous voor de politie niet af. "Daarmee houdt ons onderzoek niet op. Het slachtoffer kreeg de schrik van zijn leven", aldus de politie. "We roepen jullie op om je te melden bij ons. Jullie zoons hebben een ernstig strafbaar feit gepleegd en zullen daar verantwoording voor moeten afleggen", luidt het devies van de politie.

Te lichte straf?

Minderjarigen kunnen uiteenlopende straffen krijgen, van het aanbieden van hun excuses, taakstraffen van tweehonderd uur tot het belanden achter de tralies van jeugddetentie. Het Openbaar Ministerie (OM) kiest per zaak de meest passende straf.
Jongeren vallen daarbij onder het jeugdstrafrecht en worden vaak lichter gestraft dan volwassenen. En daar komt vaak kritiek op, weet een hoogleraar orthopedagogie aan de Radboud Universiteit Ron Scholte. "Des te strenger de straf, des te meer effect, denken volwassenen vaak", weet Scholte, die problematische opvoedsituaties onderzoekt. "Dan vindt de gemiddelde Nederlander de straf die de rechter oplegt te licht. Maar het is niet voor niets dat minderjarigen jeugdstraffen krijgen", weet hij.

Werkt zo'n straf wel?

Natuurlijk zitten jongeren die een gewapende overval plegen fout, weet Scholte. "In veel gevallen werkt een strengere straf niet. Althans, niet voor het grootste deel van de jongeren." Hoe zit dat? "De heersende opvatting is vaak dat als de straf hoger is, je minder snel geneigd bent een delict te plegen." Maar dat gaat volgens de hoogleraar niet altijd op omdat het plegen van een delict vaak geen puur rationele overweging is.
En al helemaal niet voor minderjarigen. Jongeren overzien de langetermijneffecten van hun handelen vaak niet. Dus waarschuwen met hogere straffen, heeft geen zin, weet de hoogleraar. "Denk aan plaatjes op sigarettenpakjes. Jongeren denken: dat geldt voor mensen die al vijftig jaar roken, niet voor mij."
De hogere straffen schrikken dus niet af. Maar werken deze wel als je ze oplegt? De zwaarste straf die je jongeren kunt opleggen, is jeugddetentie. Dat is een soort gevangenisstraf na het plegen van een misdrijf, zoals de gewapende overval. Toch is jeugddetentie echt een uiterste, volgens Scholte. "Soms doet detentie zelfs meer kwaad dan goed. Bijvoorbeeld als de jongeren daar meer leren over het plegen van strafbare feiten", weet hij.

Meest effectieve straf?

"Straffen die leiden tot inzicht in wat je hebt gedaan", aldus de hoogleraar. En soms heeft dat niet zozeer te maken met de hoogte van een straf. Heeft een minderjarige een bejaarde overvallen? Dan kan een taakstraf in een bejaardentehuis veel leerzamer zijn dan detentie, weet de hoogleraar. Sterker nog: boetes en detentie dragen vaak helemaal niet bij aan inzicht in hun fouten, blijkt keer op keer uit onderzoek.
Die straffen leiden vaker tot 'draaideurcriminelen', die meer dan één keer de fout ingaan. Hoe voorkom je dat? "Inzetten op zorg. Op individuele begeleiding. Door de jongeren excuses te laten maken, te laten spreken met hun ouders, hun broertjes en zusjes. Je wilt ze laten reflecteren op wat ze hebben gedaan. Zodat ze daadwerkelijk snappen dat het fout is en daarna niet opnieuw dezelfde fout maken. Niet dat ze denken: ik doe het niet uit angst voor een straf."

Moeten ouders hun kinderen aangeven?

Ouders zijn niet wettelijk verplicht hun kinderen naar de politie te sturen, weet Spark Advocaten in Arnhem. Moreel gezien ligt dat anders, denkt de hoogleraar: "Als een kind een tientje heeft gestolen, kun je dit misschien door de vingers zien." Maar bij een ernstig vergrijp, zoals de gewapende overval, dan moeten ouders hun kroost aangeven, vindt de hoogleraar.
Wel hamert hij erop dat ouders hun kinderen moeten blijven steunen: "Je kunt zeggen: 'Ondanks dat je iets hebt gedaan wat niet mag, toch ben ik er voor je, ik ben je ouder'. Een kind moet zich niet verraden voelen, maar juist het gesprek aan durven blijven gaan met hun ouders."