Noord-Veluwe / Achterhoek

Veluwse Sherlock Holmes duikt in mysterie van de midwinterhoorn

Midwinterhoornblazers in Heerde.
Midwinterhoornblazers in Heerde. © Omroep Gelderland
HEERDE - Germaanse joelfeesten rondom de zonnewende, boze geesten verdrijven of was het slechts een communicatiemiddel voor de lange afstanden? De historie van de midwinterhoorn is gehuld in mystiek. Maar wat zijn nu de keiharde feiten? Om daar achter te komen dook Epenaar Ben Jonker als een Veluwse Sherlock Holmes in de geschiedenis.
Ruim 25 jaar geleden raakte Jonker besmet met het midwinterhoornblazen door de enthousiaste Achterhoeker Gerrit Hazewinkel. Een jaar later richtte Jonker een eigen blaasgroep op onder de naam ‘Veluwse Midwienterhoornbloazers’.
Van het een komt het ander. Jonker reist stad en land af om te speuren naar de historie van zijn geliefde traditie: het blazen van de midwinterhoorn tussen de eerste zondag van advent en Driekoningen op 6 januari.

Geen 1485 maar 1655

In een eerder boek over midwinterhoornblazen wordt het jaar 1485 aangehaald. "Toen zou er in het Duitse Sonsbeck voor het eerst een midwinterhoorn met advent zijn gebruikt. Ik heb gezocht naar bewijsmateriaal om dat te staven. Maar na lang zoeken heb ik daar in de archieven geen bewijs voor gevonden."
De speurtocht brengt Jonker wel naar het jaar 1655 en de Duitse plaats Bawinkel in de deelstaat Nedersaksen. "Uit geschriften blijkt dat er in dat jaar voor het eerst door Jesuiten met advent in een kerkje op een soort dwarshoorn is geblazen", vertelt Jonker. "En een midwinterhoorn blaas je over dwars, dus dat klopt precies. Het lijkt erop dat daar de traditie is ontstaan. Verder heb ik geen schriftelijk bewijs kunnen vinden over het midwinterhoornblazen."

Smokkelwaar verstoppen

Wanneer was er voor het eerst sprake van de Midwinterhoorn in Nederland? Daarvoor moeten we volgens Jonker naar het buurtschap Kotten bij Winterswijk. "De douane heeft zich in verschillende brieven beklaagd over het gebruik van de midwinterhoorn. Een vader en zoon zouden elkaar met de midwinterhoorn waarschuwen als de douane in de buurt was. Op die manier konden ze hun smokkelwaar verstoppen."
Zo is midwinterhoornblazen ontstaan
En hoe zit het met die Germaanse joelfeesten en verdrijven van boze geesten? Jonker: "Tijdens de joelfeesten maakten de mensen heel veel lawaai om boze geesten te verdrijven tijdens de zonnewende. Ook toen hadden de mensen een hekel aan donker. Het donker moest weg en het licht moest komen. Ondanks dat ze hier op hoornen bliezen, had dit niets met de traditie van advent te maken."

Wie nog meer wil weten over de geschiedenis van het midwinterhoornblazen kan terecht op de site van de Veluwse Midwienterhoornbloazers. Via het contactformulier is het boekje van Ben Jonker te bemachtigen.