Achterhoek / Arnhem en omstreken

Kan het krabben van de autoruiten immaterieel erfgoed worden?

Radiomaker Frank krabt in de radiostudio.
Radiomaker Frank krabt in de radiostudio. © Omroep Gelderland
WINTERSWIJK - Carbidschieten, midwinterhoornblazen en corsocultuur: typisch Nederlandse fenomenen die op de lijst van het Nederlands immaterieel erfgoed staan. Radio Gelderland-luisteraar Wim Ruesink uit Winterswijk staat te popelen om een nieuwe kandidaat aan te dragen: het geluid van een ijskrabber op een autoruit. Maar wat is immaterieel erfgoed precies? En maakt de ijskrabber kans?
"De laatste jaren mis ik steeds meer het geluid van het autoruitkrabben als de ruiten bevroren zijn. Iedereen kent nu nog dat nostalgische geluid", zo opent Wim zijn pleidooi vóór de ijskrabber op Facebook.
Wim zou het geluid graag vereeuwigd zien als Nederlands immaterieel erfgoed. Want, waarschuwt hij: "Het is een uitstervend fenomeen." Autobezitters zouden te druk zijn om te krabben. Ze laten liever de motor stationair draaien dan in de kou te gaan staan, merkt Wim.

Wat is immaterieel erfgoed?

Immaterieel erfgoed wordt ook wel 'levend erfgoed' genoemd. Het is niet tastbaar, zoals materieel erfgoed, maar bestaat uit tradities, sociale gewoonten, rituelen of bijzondere kennis en vaardigheden. Deze moeten voldoen aan twee voorwaarden om het te schoppen tot erfgoed. Ten eerste moet alles worden doorgegeven van generatie op generatie.
Daarnaast moet het van belang zijn voor de gemeenschappelijke identiteit van een groep, zoals het geluid van een anderhalve meter lange midwinterhoorn in de Achterhoek. Of, volgens luisteraar Ruesink, het gekras van een ijskrabber voor de autorijdende Nederlander.
Vendelzwaaien behoort tot het Gelders immaterieel erfgoed. Bij die traditie wordt een vlag aan een stok rondgezwierd. En ook het midwinterhoornblazen is immaterieel erfgoed. Daarbij wordt op een houten hoorn geblazen, van origine bedoeld om op een afstand van enkele kilometers boodschappen over te blazen. Het 'weemoedige' geschal is steevast vanaf de eerste zondag van Advent te horen, zoals dit jaar vanaf 3 december.

Maakt de ijskrabber kans?

Maar maakt het iconische geluid van een ijskrabber überhaupt kans om op de lijst te komen? Nou, nee. Een geluid mag niet op de lijst, weet coördinator erfgoedzorg Pieter van Rooij bij Immaterieel Erfgoed. Wel mag de handeling - het krabben van de autoruit - op de lijst. "Toch denk ik dat ook de handeling weinig kans maakt. Iets is erfgoed als het beoefenaars zo dierbaar is, dat ze het willen doorgeven aan hun kinderen."
Hoogleraar Cultureel Erfgoed Roel During hoeft zich voor het antwoord niet lang achter de oren te krabben. "Ik vind het een heel mooie vraag en denk dat het krabben van ijs zeker kans maakt." Volgens hem is een rol van immaterieel erfgoed het confronteren van de generaties na ons met hoe iets vroeger was.

De ijskrabber een fossiel?

"Neem de ijskrabber. Die hebben we in de toekomst waarschijnlijk minder nodig. De aarde warmt op en daarmee gaat het om een verschijnsel dat mogelijk tot het verleden gaat behoren, evenals de Elfstedentocht of ijsbloemen op de ruiten." Of de ijskrabber verdwijnt omdat we minder autorijden en meer online vanuit huis doen. "Zoals we nu al begrafenissen bij kunnen wonen online of in hologramvorm", aldus de hoogleraar.
Hij besluit: "Door het ijskrabben tot erfgoed uit te roepen, kunnen we onze nakomelingen laten horen en zien dat het klimaat vroeger anders was. Dat een opgewarmde aarde niet 'normaal' is."
Als gezegd heeft coördinator Van Rooij bij Immaterieel Erfgoed minder vertrouwen in de ijskrabber. "Iedere ochtend eerder opstaan, om rond 7.00 uur voordat je naar je werk gaat je autoruit te krabben. Ik verwacht dat weinig mensen dit willen doorgeven aan nieuwe generaties." Volgens hem is men het krabben van de autoruit zelfs liever kwijt dan rijk.

Winactie

Sta jij deze winter wél in alle vroegte getrouw in de kou te krabben? Meld je dan bij radiopresentator Frank van Dijk en maak kans op één van de tien heuse feloranje Omroep Gelderland-ijskrabbers. Een van de winnaars, Esther Broekmaat, is er harstikke blij mee en vindt ijskrabben een heerlijke frisse work-out in de ochtend: "Even een onthaast momentje in de frisse buitenlucht. Een goede ijskrabber is essentieel."

Stel ook een lezersvraag!

Wil jij ook een lezersvraag indienen? Dat kan! Iedere woensdag van 06.00 tot 09.00 uur tijdens de radioshow Goedemorgen Gelderland. Vraag daar alles wat je wilt weten over het nieuws van die dag aan presentator Frank van Dijk.

Hij kiest de verrassendste vraag uit, die de redactie van Omroep Gelderland vervolgens beantwoordt in deze lezersrubriek. Mail jouw vraag naar frank@gld.nl of stuur een appje: 0622054352. Vergeet daarbij niet jouw woonplaats en leeftijd te vermelden.