Rijk van Nijmegen

Afrikamuseum op eigen benen verder: 'Naam in acht jaar verkwanseld'

Afrika Museum Berg en Dal
Afrika Museum Berg en Dal © Afrika Museum
Zondag 26 november is de laatste dag van het huidige Afrikamuseum in Berg en Dal. Daarna sluit exploitant het Wereldmuseum de deuren. Reden: onenigheid tussen de paters, die het museum in 1954 oprichtten en het Wereldmuseum, dat vanaf 2014 het beheer overnam.
Beide partijen willen een nieuw museum openen en voeren een strijd over nalatig onderhoud van het buitenmuseum, de collectie en over geld. Woordvoerder Carel Verdonschot van de paters: “Het is een strijd van David tegen Goliath.”
“Ik word er verdrietig van”, kijkt Verdonschot terug op de jaren na 2014, toen het Afrikamuseum opging in het Nationaal Museum van Wereldculturen (NMvW) na een fusie met het Rijksmuseum Volkenkunde in Leiden en het Tropenmuseum in Amsterdam.

Ongerustheid over beheer collectie

De grond, het museum en een groot deel van de collectie zijn eigendom van de Congregatie van de Heilige Geest in Gennep. De orde verzamelde meer dan 10.000 voorwerpen uit missiegebieden in Afrika, die in Nederland terechtkwamen via onder meer missionarissen. Ook werden er met gelden van de Congregatie aankopen gedaan om de collectie completer te maken. Vanaf 1987 kreeg het Afrikamuseum een beheervergoeding van het Rijk als particulier museum van nationaal belang en steunpunt Oost.
Nadat het Afrikamuseum opging in het Wereldmuseum, zoals het tegenwoordig heet, ontstond bij de paters ongerustheid over het beheer van hun collectie. Carel Verdonschot: “In 2020 was er een grote uitbraak van houtkevers die niet aan ons gemeld was. Ik kwam daar via-via achter. Pas in 2021, na een tweede uitbraak en na aandringen van mijn kant, werd de melding alsnog aan ons gedaan.”
Verdonschot sprak het Wereldmuseum erop aan, maar dat liet zich er nauwelijks op aanspreken. In 2018 had het Wereldmuseum volgens hem ook al een grote verbouwing gedaan zonder toestemming van de congregatie. Verdonschot: “De binnenkant van het gebouw was bijna volledig gestript.”

'Buitenmuseum verwaarloosd'

Ook het onderhoud van het buitenmuseum, het ‘visitekaartje’ van het Afrikamuseum waar menig ouder met de kinderen naartoe ging, liet volgens de paters de laatste jaren te wensen over. Het heeft het museum volgens Verdonschot allemaal geen goed gedaan. “De goede naam die het Afrikamuseum in de voorbije decennia heeft opgebouwd, is door het Wereldmuseum in nog geen acht jaar afgebroken.” Volgens hem kost het wel zeven ton om de traditionele Afrikaanse woningen weer in ere te herstellen. Een deel van de strijd tussen beide partijen gaat hierom.
In 2020 besloten de partijen uit elkaar te gaan. De paters zegden per eind 2024 de huur aan het Wereldmuseum op. Maar het Wereldmuseum sluit ruim een jaar voordien al de deuren van het Afrikamuseum om ‘een en ander goed te kunnen afwikkelen.’
En er is nog een reden, zo vertelt woordvoerder Léonie Wijnen van het Wereldmuseum: “Als je als werknemer weet dat het museum gaat sluiten, dan is het heel moeilijk om nog heel lang de moed erin te houden en het museum voort te zetten.” Carel Verdonschot zegt dat dat ‘een bijzondere redenering is, als je al sinds 2020 weet dat je eind 2024 je bedrijfsvoering gaat beëindigen en alle zaken die je in beheer had moet retourneren.’

Beiden partijen starten nieuw museum

De paters willen met de werkgroep “Toekomst Afrika Museum” het complex juist nieuw leven inblazen en zoeken nog naar financiering. De rijkssubsidie gaat vooralsnog naar het Wereldmuseum en Carel Verdonschot begrijpt daar niets van, zeker nu het museum in Berg en Dal voortijdig de deuren sluit: “Het probleem is dat het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap achter het Nationaal Museum blijft staan en niet duidelijk is waarom.”
Ook het Wereldmuseum wil door en komt in het tweede kwartaal van het volgend jaar met een ‘wereldlab.’ Léonie Wijnen: “Hoe dat precies vorm krijgt weten we nog niet maar het zal zich niet beperken tot de Afrikaanse cultuur. Er kan bijvoorbeeld hedendaagse kunst uit de regio getoond worden maar ook daarbuiten. Het wordt echt een experiment.”

Ontmoeting voor de rechter

Wie nu welk deel van de huidige collectie van het Afrikamuseum krijgt en hoeveel geld er over en weer nog betaald moet worden, is dus nog inzet van een rechtszaak. Dus al zijn beide partijen uit elkaar, ze zullen elkaar volgend jaar nog wel tegenkomen. Voor de rechter.