Rijk van Nijmegen / Stedendriehoek

Kerstdiner vol bekvechterij na verkiezingen? Zo voorkom je dat

Niemand zit te wachten op verhitte discussies tijdens het kerstdiner.
Niemand zit te wachten op verhitte discussies tijdens het kerstdiner. © ANP
NIJMEGEN - De verkiezingswinst van de PVV maakt de tongen los. Dat belooft wat, met de feestdagen voor de deur. Hoe houd je het in een tijd van polarisatie gezellig op pakjesavond of tijdens het kerstdiner? Hoe omzeil je een woeste politieke strijd waarbij de oliebollen als kanonskogels door de kamer vliegen? Dat is voer voor psychologen en ze hebben zeker antwoord op deze vragen.
In de Verenigde Staten is het een bekend fenomeen. Gezellige familiebijeenkomsten ontaarden in een kleine oorlog zodra iemand over de politiek begint. Gaan we iets soortgelijks nu in Nederland zien?
Jan Derksen is emeritus hoogleraar klinische psychologie aan het Radboudumc. Hij begrijpt wel dat er gevreesd wordt voor polarisatie en denkt ook dat de verkiezingsuitslag zeker tot discussie aan het kerstdiner of op pakjesavond gaat leiden. Hij ziet ook dat de trend al langer gaande is. "Door de jaren heen zijn onze empathievaardigheden cultuur breed wat sleets geraakt", legt Derksen uit. "Mensen zijn tegenwoordig geneigd om meer uit eigen belang te denken. Daar zie je polarisatie gebeuren."

'Vol van eigen verhaal'

Hij legt uit hoe dat psychologisch werkt. "Het menselijk gedrag is een motor met twee cilinders", duidt Derksen. "De ene cilinder gaat over jezelf en de ander over de ander. Beide cilinders moeten je aandacht geven. Mensen vergeten vaak de cilinder van de ander. Ze raken vol van hun eigen verhaal en hun eigen standpunten, dat ze het verhaal van de ander vergeten. Dat leidt makkelijk tot polarisatie."
Ook Liza Luesink, gedragsdeskundige en eigenaar van gedragsbureau Duwtje in Zutphen ziet bedreigingen voor de gezellige feestdagen, als mensen met tegengestelde meningen elkaar proberen te overtuigen van hun gelijk. "Mensen schieten dan in de ratio, gaan argumenten bedenken en op elkaar reageren. Hoe meer argumenten ze noemen, hoe zwakker deze worden. Waarop de ander juist die zwakke argumenten eruit pikt en reageert met 'zie je nou wel, dat is gewoon allemaal onzin!'. En zo kom je in een ongezellige cirkel terecht."

Hoe moet het wel?

Maar hoe ga je daar met de feestdagen mee om? "Met de feestdagen moet je je voornemen om het anders te doen", adviseert Derksen. "Empathie kun je oefenen. Als je met z'n allen bij elkaar bent, kun je onmiddellijk een eigen verhaal afsteken. Maar je kunt ook nadenken over waarin je belangstelling in de ander toont. Zoek de verbinding op. Neem je voor vragen te stellen. Iedereen wil graag iets vertellen. Het is niet nodig om rond te vragen wat iedereen gestemd heeft, vraag liever naar de andere kanten van een persoon. Bijvoorbeeld het werk, de gezondheid of het gezin. Aan die simpele vragen wordt vaak voorbijgegaan."
Praat niet met uitroeptekens, maar vooral met vraagtekens
Liza Leusink
Vragen stellen tegen de ongezelligheid, bij die tip sluit Luesink zich aan: "Praat niet met uitroeptekens, maar vooral met vraagtekens. Stel vragen, zonder er meteen iets van te vinden. Een beetje zoals kinderen dat kunnen doen."

'Stel simpele vraag'

Leusink voegt toe dat je het best over politiek kunt hebben, maar dan wel op een belangstellende manier. "Een collega zei laatst dat politiek een verboden onderwerp was aan tafel thuis, omdat er altijd ruzie van kwam. Maar als je het vragend houdt en je echt in de schoenen van de ander probeert te verplaatsen, dan hoeft dat niet. Dat werkt vaak het beste in een-op-eengesprekken of in een kleine setting. Met de hele familie rond de kerstboom de politiek bespreken, is dan niet zo'n goed idee."
Maar wat als Den Haag toch ter sprake komt op het moment dat het mes de kalkoen in gaat? "Probeer dan te luisteren naar de ander", stelt Derksen. "Verdiep je in die standpunten, probeer het te snappen en probeer het te begrijpen. Dan kan je zelfs genieten van wat de ander vindt."