Stedendriehoek

Geen huizen op terrein Apenrots, maar platgooien ‘is een doodzonde’

Het voormalig pand van Centraal Beheer staat al tien jaar leeg
Het voormalig pand van Centraal Beheer staat al tien jaar leeg © Omroep Gelderland
APELDOORN - Het voormalig pand van Centraal Beheer in Apeldoorn moet een maatschappelijke functie krijgen. Dat vindt het Gelders Genootschap. De adviesorganisatie gaat begin november om de tafel met onder meer de gemeente Apeldoorn en de provincie Gelderland om de toekomst van het wereldberoemde, maar verpauperde bouwwerk te bespreken. “Platgooien is een doodzonde.”
Door jarenlange leegstand, vernielingen en overlast is het iconische pand in de binnenstad een veel bediscussieerd onderwerp in Apeldoorn. Wat moet er toch gebeuren met het ooit zo glorieuze gebouw? Door een failliete pandeigenaar en de gemeente die lijkt door te willen pakken, is die vraag nu meer dan actueel.
“Gooi het plat”, is een veelgehoorde suggestie. Vooral omwonenden die overlast van jongeren en daklozen die er rondhangen meer dan zat zijn, vinden dat de tijd van plannen maken nu lang genoeg heeft geduurd. Sinds Centraal Beheer tien jaar geleden verhuisde, staat het pand - door velen beschouwd als ‘lelijk betonblok’ - leeg.

Kubusontwerp

Anderen zien platgooien als een doodzonde: “Als je dit gebouw sloopt, dan scheur je eigenlijk een bladzijde uit de Nederlandse architectuurgeschiedenis”, meent Martin van Bleek, adviseur erfgoed restauratie-architect bij het Gelders Genootschap. Het kubusontwerp van architect Herman Hertzberger wordt wereldwijd geroemd om de open structuur. In de jaren zeventig werkten Centraal Beheer-medewerkers er in de eerste kantoortuin ter wereld.
De open ruimte viel bij medewerkers van Centraal Beheer goed in de smaak
De open ruimte viel bij medewerkers van Centraal Beheer goed in de smaak © Certitudo Capital
Talloze plannen om het gemeentelijk monument een nieuwe bestemming te geven, kwamen niet van de grond. Woningbouw bleek financieel niet haalbaar door de staat en het ontwerp van het gebouw. Ook de huidige eigenaar, vastgoedontwikkelaar Certitudo Capital, beet zich erop stuk. Vorige maand werd het bedrijf failliet verklaard.

Verkoop

Dat de zogenoemde ‘Apenrots’ nu te koop wordt aangeboden aan de gemeente, ligt voor de hand. Apeldoorn heeft het eerste recht van aankoop veroverd. “Wij nemen nu de regie in handen”, zei wethouder Peter Messerschmidt afgelopen voorjaar over het aftakelende gebouw aan de Prins Willem-Alexanderlaan.
Maar hoe kan de gemeente een rendabel plan maken, als projectontwikkelaars dat niet lukt? Het Gelders Genootschap, die gemeenten in dit soort situaties adviseert, ziet mogelijkheden.
Aan het woord zijn Martin van Bleek (adviseur erfgoed en restauratie-architect) en Geert-Jan Jonkhoud (adviseur ruimtelijke kwaliteit) van het Gelders Genootschap. Beiden zijn lid van de commissie omgevingskwaliteit van de gemeente Apeldoorn. Als zodanig adviseren zij de gemeente.

Hoe ziet het Gelders Genootschap de toekomst van ‘de Rots’?

Van Bleek: “Het leent zich heel goed voor een maatschappelijke functie. Denk aan huisvesting voor beginnende bedrijfjes of iets van een bibliotheek. Alleen Apeldoorn heeft al een prachtige bibliotheek, dus dat wordt hem niet. Maar je zou wel kunnen kijken naar een combinatie van dat soort functies waardoor je de structuur en openheid van het gebouw in tact kunt laten. Dat betekent ook minder investering”.

Waarom betekent een maatschappelijke functie minder investering?

Jonkoud: “Om te voldoen aan hedendaags wooncomfort zal je ingrepen moeten doen op het gebied van isolatie en geluidswering, ook gelet op de spoorlijn die erachter loopt. Bij een woonfunctie zijn die normen hoger dan als je er een maatschappelijke functie in kwijt kunt. Dat betekent dat de ingreep veel ingewikkelder en duurder is. Als je een goede maatschappelijke functie vindt, is de oplossing dichterbij”.
De Apenrots met de later bijgebouwde torens
De Apenrots met de later bijgebouwde torens © Certitudo Capital

Maar hoe zit het met de roep om woningen? De woningnood is hoog.

Jonkhoud: “Klopt, er ligt een behoorlijke woningbehoefte in Apeldoorn. Ik weet dat er ook veel projecten in de steigers staan. Dus aan die woningbehoefte wordt echt iets gedaan. Het zou jammer zijn als je dit ene gebouw zou opofferen voor nog meer woningen op deze plek, omdat het toch echt een beeldmerk is voor Apeldoorn.”
Van Bleek: “Je zou de maatschappelijke functie nog steeds kunnen combineren met woningbouw in de later bijgebouwde torens naast Centraal Beheer.”

Aan welke maatschappelijke functies heeft Apeldoorn behoefte?

Jonkhoud: “Kijk breder dan de gebaande paden. Denk aan kleine bedrijfjes. Misschien een groepspraktijk, een gezondheidscentrum, een fitnesscentrum. Ik denk dat Apeldoorn best wel weet welke functies in dat gebied potentie hebben. Maar dat zul je moeten onderzoeken.”
Van Bleek: “De wethouder zei dat iedereen het belangrijk vindt: de gemeente, de provincie, Het Rijk, en het Gelders Genootschap. Maar dan moeten we ook samenwerken. Dat heeft hij ons gevraagd. Daarom is er binnenkort een overleg om te zien hoe we dit belangrijke gebouw overeind kunnen houden”.

Het pand staat al tien jaar leeg en heeft een erbarmelijke staat. Hoe lang mag dit ‘onderzoek’ nog duren?

Van Bleek: “Ik denk dat je redelijk snel moet doorpakken, want het gebouw gaat redelijk snel achteruit. De gemeente pakt de verantwoordelijkheid door het onlangs dicht te timmeren. Daarmee wordt het beschermd en niet verder gevandaliseerd. Maar we zullen met elkaar redelijk snel ideeën erover moeten ontwikkelen.”
Jonkhoud: “Er is natuurlijk al veel onderzoek verricht naar de bouwkundige staat en structuur van het gebouw. Dat is al helemaal uitgeplozen en bekend. Dus nu gaat het er meer om dat alle neuzen dezelfde kant op staan. Dat we met z’n allen naar een bepaald doel toegaan”.
Martin van Bleek (links) en Geert-Jan Jonkhoud van het Gelders Genootschap
Martin van Bleek (links) en Geert-Jan Jonkhoud van het Gelders Genootschap © Omroep Gelderland
Onduidelijk is nog of het pand daadwerkelijk te koop wordt aangeboden aan de gemeente. De curatoren van het failliete Certitudo Capital zijn niet bereikbaar voor commentaar.

Ook in de Apeldoornse politiek zijn er zorgen over de toekomst van ‘de Rots’. D66 organiseert daarom vrijdagmiddag een bijeenkomst in Theater Orpheus. Hierbij zullen onder andere de inmiddels 91-jarige architect Herman Hertzberger, Kees Somer (Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed) en wethouder Peter Messerschmidt met elkaar in debat gaan over de mogelijkheden om het gebouw te behouden.