Arnhem en omstreken

Verwoestende brand Arnhem: dit was de oorzaak

De poging tot blussen van de brand.
De poging tot blussen van de brand. © Persbureau Heitink
ARNHEM - De brand in de woningen in de Arnhemse wijk Presikhaaf afgelopen juni, heeft zich razendsnel kunnen verspreiden door het isolatiemateriaal in de gevels en de houten nokconstructie in het dak die doorliep in alle woningen. Dat blijkt uit onderzoek in opdracht van de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM). Ook schiet regelgeving ernstig tekort, voldoen brandveiligheidstesten niet en zijn vergunningen overtreden.
De woningen aan de Van Kinsbergenstraat waren in 2016 en 2017 gerenoveerd tot energiezuinige huizen. Ze kregen als het ware een nieuwe 'jas' om zich heen: een nieuwe gevel en een nieuw dak die tegen het bestaande huis was aangebouwd. Juist die maatregelen om de huizen zo duurzaam mogelijk te maken, blijken nu een grote rol te hebben gespeeld in de brand waardoor uiteindelijk acht woningen werden verwoest.

Rokende materialen en holle ruimten

Vooral het gebruikte isolatiemateriaal piepschuim blijkt een grote boosdoener. Dat is door de grote hitte aan de buitenkant al snel enorm gaan roken. Ook het verwerkte spaanplaat droeg daar aan bij. Omdat er tussen de oude en nieuwe gevels holle ruimtes waren, is die rook en later het vuur razendsnel bij de andere woningen terechtgekomen. Toen de brandweer kwam, stonden de zolders van naastgelegen woningen al zo vol rook dat brandbestrijding van binnenuit niet meer kon. Er is dan het risico op een rookgasexplosie.
"Hierdoor kon geen stoplijn in deze woningen gecreëerd worden, voor zover dat met de aanwezige gevel- en dakconstructie überhaupt mogelijk zou zijn geweest", schrijven de onderzoekers. Omdat de nokconstructie van de woningen over de hele rij doorliep, kon de rook zich zo al binnen een half uur over alle woningen verspreiden.

Voldoet niet aan vergunning

Opmerkelijk is het feit dat de bouwers op de vergunningaanvraag nog hadden aangegeven een ander isolatiemateriaal te gebruiken en dus geen piepschuim. In plaats daarvan stond minerale wol ingetekend. Volgens de onderzoekers had het gebruik van minerale wol bij lange na niet zo'n rookontwikkeling gehad als piepschuim en had het minder snel vlam gevat. Ook hadden de bouwers aangegeven de gevel volledig te vullen met isolatiemateriaal. In plaats daarvan troffen de onderzoekers holle ruimtes aan, waardoor de brand en rook zich konden verspreiden.
Omdat piepschuim de juiste brandklasse heeft, zijn er desondanks geen regels van het Bouwbesluit overtreden. Maar de onderzoekers zeggen dat die brandklasse gebaseerd is op verkeerde testen, die niet overeenkomen met de praktijk. Hier in Arnhem is de hitte veel groter geweest dan waarop getest wordt.

Regels schieten tekort

De onderzoekers bekritiseren daarnaast het feit dat er geen regels in het Bouwbesluit staan over in hoeverre gevels en dakconstructies bestand moeten zijn tegen branddoorslag. Die regels gaan er alleen over dat branden niet binnen een bepaalde tijd binnenshuis doorslaan naar een naastgelegen woning. In dit geval verspreidde de brand zich vooral via de gevel en het dak. Daarbij hadden de buren nog relatief geluk dat het raam met extra dik glas daar toevallig dicht was, anders was de brand daar via de gevel al heel snel naar binnen gekomen.
Wel voldeden de huizen op andere plekken niet aan het Bouwbesluit. Zo lag er over de brandwerende wand tussen de huizen een houten balk die het nieuwe dak moest ondersteunen. Ook werd de zolder gebruikt als slaapkamer terwijl die niet toegankelijk was met een vaste trap. Dit was al jaren geleden opgemerkt door de bouwers maar niks aan gedaan.

Zonnepanelen hinderen blussen

Niet alleen werd het bestrijden van de brand van binnenuit onmogelijk gemaakt, ook van buitenaf kon de brandweer weinig potten breken. Doordat het dak volledig uit zonnepanelen bestond, gleed het bluswater er zo vanaf. Ook kon daar niet gemakkelijk een gat in worden geslagen om het water naar binnen te spuiten en zo een grens te creëren waarlangs het vuur zich niet verder kan verspreiden. Het vuur kon zich onder de zonnepanelen bovendien extra snel uitbreiden via de brandbare dakbedekking, zien de onderzoekers. De ruimte tussen de dakbedekking en de zonnepanelen zorgde bovendien voor een schoorsteeneffect.
Wat ook niet hielp, is dat de huizenrij aan een autovrije straat lag met alleen een stoep. "Hierdoor konden de hoogwerkers niet op een positie worden geplaatst waarvandaan de brand op het dak goed bestreden kon worden", zegt het rapport. Overigens zou de regelgeving hier geen eisen aan stellen.

Aanbevelingen

De onderzoekers waren overigens wel positief verrast dat er tijdens de bouw veel oog is geweest voor brandveiligheid. Zelfs de brandweer, die bij toeval zag dat er verbouwd werd en navraag deed, gaf aan dat er 'duidelijk aan alles is gedacht'. Ze constateren echter dat het werken met zo'n nieuwe jas over een huis heen extra uitdagingen met zich meebrengt.
De onderzoekers doen daarom op basis van de constateringen verschillende aanbevelingen om te voorkomen dat een brand, en vooral ook de rook, zich een volgende keer weer zo snel uitbreidt en om de veiligheid van inwoners te vergroten. Zo moet er een fysieke barrière in de gevel- dakconstructie komen. Ook wordt aanvullende branddetectie geadviseerd in ruimten waarin wordt geslapen en 'risicoruimten' zoals een keuken. Wie er voor deze aanbevelingen moet zorgen, zegt het rapport niet.
Geadviseerd wordt om brandveiligheid niet alleen theoretisch te benaderen, maar om de ervaringen van praktijkincidenten mee te nemen.
het onderzoeksrapport
Ook moeten de brandveiligheidseisen in het Bouwbesluit stevig onder de loep worden genomen, zien de onderzoekers. Die zouden zijn gebaseerd op aannames en vereenvoudigde methodes die niet altijd overeenkomen met de praktijk. Zo konden deze woningen op punten weliswaar aan de regels voldoen, maar toch zeer brandonveilig zijn. "Geadviseerd wordt om brandveiligheid niet alleen theoretisch te benaderen, maar om de ervaringen van praktijkincidenten mee te nemen."

'Had anders af kunnen lopen'

Het gevaar van brandbare materialen in een gevelconstructie is volgens de onderzoekers al lang bekend. Bij deze brand heeft niemand ernstige lichamelijke verwondingen opgelopen, maar als de brand op een ander tijdstip had plaatsgevonden had dat volgens hen heel anders kunnen zijn.
Bouwregelgeving blijkt 'helemaal niet zo duidelijk te zijn als van tevoren werd gedacht', geven de onderzoekers tot slot mee. Experts zouden verschillend interpreteren hoe de regels moeten worden toegepast of uitgelegd.