Stedendriehoek

Welke nazi-stemmen zouden er door deze hoorn hebben geklonken?

Ridder Bas bekijkt de telefoon van Seyss-Inquart
Ridder Bas bekijkt de telefoon van Seyss-Inquart © Omroep Gelderland
BEEKBERGEN - De Ridders van Gelre snuffelen graag rond in Gelderse musea, want daar kun je de geschiedenis nog echt aanraken. Ze vinden er unieke voorwerpen die ons meevoeren naar het bijzondere verleden van Gelderland. Vandaag bekijkt Ridder Bas een telefoon uit de bunker van nazi-kopstuk Rijkscommissaris Seyss-Inquart.
In museum Collectie '40-'45 staat een ouderwetse bakelieten telefoon. Hij is zwart en heeft een zwengel om hem op te draaien. Deze telefoon komt uit de Apeldoornse bunker van Arthur Seyss-Inquart.
Dr. Arthur Seyss-Inquart, door Hitler aangesteld als Reichskommissar in Nederland 1940-1945
Dr. Arthur Seyss-Inquart, door Hitler aangesteld als Reichskommissar in Nederland 1940-1945 © Nationaal Archief

Hoogste baas van bezet Nederland

Seyss-Inquart was tijdens de Tweede Wereldoorlog door Hitler aangesteld als Reichskommissar in Nederland en in die functie was hij de hoogste baas van bezet Nederland. Hij was verantwoordelijk voor de deportatie van meer dan honderdduizend Nederlandse Joden naar de concentratie- en vernietigingskampen en trad met harde hand op tegen het Nederlandse verzet.
In de eerste jaren van de bezetting regeert Seyss-Inquart vanuit Den Haag, maar op een gegeven moment wordt de grond hem daar te heet onder de voeten. Hij is bang voor een geallieerde invasie aan de Nederlandse kust en dus besluit hij om zijn hoofdkwartier naar Apeldoorn te verhuizen, in een geconfisqueerde villa aan de Loolaan 554. In de tuin van de villa wordt alvast een ondergrondse commandobunker gebouwd van 35 meter lang en 13,25 meter breed.
In de tuin van de villa aan de Loolaan in Apeldoorn werd een bunker aangelegd
In de tuin van de villa aan de Loolaan in Apeldoorn werd een bunker aangelegd © CODA Archief Apeldoorn

Apeldoorn wordt regeringscentrum

De bunker is volledig uitgerust om er langere tijd te kunnen verblijven, er is een slaapkamer, een bad, een douche en een telefooncentrale, waarmee je naar buiten kunt bellen. Zelf gaat Seyss-Inquart in eerste instantie in Velp wonen, maar na Dolle Dinsdag, op 5 september 1944, verhuist hij met zijn gezin naar landgoed Spelderholt in Beekbergen. En zo wordt Apeldoorn het regeringscentrum van Nederland.
Als Duitsland op 4 mei 1945 capituleert, slaat Seyss-Inquart op de vlucht en in alle haast laat hij de bunker volledig intact achter. Vlak na de oorlog werd de bunker, compleet met de inboedel voor bezichtiging opengesteld. Een jongen die de bunker in die tijd bezocht heeft, wilde wel een souvenir en heeft toen deze telefoon meegenomen.
Deze telefoon komt uit de bunker van Rijkscommissaris Seyss-Inquart
Deze telefoon komt uit de bunker van Rijkscommissaris Seyss-Inquart © Omroep Gelderland

Ter dood veroordeeld

Heeft Seyss-Inquart daadwerkelijk gebeld met deze telefoon? Dat zullen nooit weten, er stonden in de bunker namelijk meerdere telefoons, er was zelfs een telefooncentrale. Maar het is een bijzonder museumstuk, aan de hand waarvan museum Collectie '40-'45 het verhaal van de oorlog in Apeldoorn en omgeving kan vertellen.
Met Seyss-Inquart liep het niet goed af. Kort na zijn vlucht werd hij gearresteerd en hij kwam als een van de 22 'major war criminals' voor het Internationale Militaire Gerechtshof in Neurenberg . Dat oordeelde hem schuldig aan oorlogsmisdrijven en misdaden tegen de menselijkheid. Seyss-Inquart werd ter dood veroordeeld en in de nacht van 15 op 16 oktober 1946 werd hij, samen met andere nazi-kopstukken, door ophanging terechtgesteld.
Ridder Bas bekijkt de telefoon van Seyss-Inquart:
Ridder Bas bekijkt de telefoon van Seyss-Inquart

Ridders van Gelre is het geschiedenisplatform van Omroep Gelderland. Hier volg je het laatste nieuws over de Gelderse historie! Kijk op riddersvangelre.nl

Tip: iedere zaterdag organiseert Ridder René een exclusieve gratis rondleiding op een bijzondere locatie. Op bovenstaande pagina vind je een agenda met waar en wanneer je kunt langskomen.