Gelderse Vallei / Arnhem en omstreken

Steeds meer hoogbegaafden lopen vast: 'Je wordt gewoon niet begrepen'

Een flink aantal hoogbegaafden kampt met problemen.
Een flink aantal hoogbegaafden kampt met problemen. © Jonas Walzberg/AP
NIJKERK - Een fors aantal hoogbegaafden in Gelderland loopt door hun hoogbegaafdheid vast in het leven. Ze kampen met burn-outs of depressies en er zijn ook gevallen van zelfdoding. Naar schatting twintigduizend Gelderse hoogbegaafden hebben met die problemen te maken. De klachten worden ernstiger en de zorg heeft nauwelijks een antwoord, ziet specialist hoogbegaafdheid Larinda Bok uit Nijkerk.
Hoogbegaafdheid kan fijn zijn, weet Bok. "Je kunt snel denken en creatief zijn. Je kunt lastige problemen aan en een mooi, intens en gevoelig mens zijn. Aan de andere kant kan het ook ontzettend complex zijn. Veel mensen denken: hoogbegaafden zijn slim en hebben een prachtig praatje, die redden zich wel. Het tegendeel is waar", stelt Bok.

Emotioneel aan onderdoor

Het niet gezien en erkend worden, zorgt ervoor dat veel hoogbegaafden al in hun jeugd vastlopen, legt Bok uit. "Die kunnen breed en diep denken en allerlei problemen op verschillende niveaus overzien. Dat komt super intens binnen. Daar kun je emotioneel aan onderdoor gaan. Ook komen hoogbegaafden vaker tot levensvragen als: wat is de zin van het leven en waarvoor zou ik het allemaal nog doen. Op een gegeven moment crasht dat in hun hoofd en dan weten ze het ook echt niet meer."
Een wachtlijst van anderhalf jaar in de ggz is op dit moment geen uitzondering, vervolgt Bok. "Als je al somber bent, kun je dat niet hebben. Dan krijg je veel suïcidepogingen. Die raken me altijd enorm."
Als er wel hulp komt, wordt in de meeste gevallen niet gezien dat hoogbegaafdheid een belangrijke oorzaak van de klachten is. Hoogbegaafdheid staat ook niet als stoornis beschreven. Bok: "Dan krijgt iemand bijvoorbeeld de diagnose autisme of ADHD en dat kan averechts werken."
Specialist hoogbegaafdheid Larinda Bok.
Specialist hoogbegaafdheid Larinda Bok. © Omroep Gelderland

'Veel weten het zelf niet eens'

Ongeveer 2,5 procent van de bevolking is hoogbegaafd en 5 tot 10 procent heeft er kenmerken van, blijkt uit onderzoek. Van de hoogbegaafden zou ongeveer 40 procent dit soort heftige symptomen vertonen. "Veel mensen weten van zichzelf niet eens dat ze hoogbegaafd zijn, maar lopen wel tegen die zaken aan", constateert Bok. Zij schat in dat ongeveer de helft van de hoogbegaafden zich daar niet bewust van is of een verkeerde diagnose heeft.
Wat er in elk geval mist in de reguliere zorg om deze groep te kunnen helpen, is kennis over hoogbegaafdheid, daarvan is Bok overtuigd. "Over hoe complex het is en om het überhaupt te identificeren." Therapieën die bewezen hebben wel te werken, worden volgens haar bovendien niet vergoed door de zorgverzekering. "Dat vind ik echt een hele kwalijke zaak. Daar kunnen we preventief ontzettend veel geld mee verdienen en bijdragen aan het welzijn van de hoogbegaafden."
Problemen door hoogbegaafdheid kunnen uitmonden in conflicten in zowel werk- als privérelaties, maar zelfs in ernstige verslaving of dakloosheid, ziet Bok.

Innovatieve ideeën komen vanzelf

Op de juiste manier in deze groep investeren, levert mensen op die minder zorg nodig hebben en veel beter in hun vel zitten, meent de deskundige uit Nijkerk. "Maar ook mensen die heel veel kunnen betekenen voor allerlei complexe maatschappelijke uitdagingen. Zet deze mensen bij elkaar en de innovatieve ideeën komen vanzelf. Als zij maar gekend worden in wie ze écht zijn."
Voorzitter van het Instituut Hoogbegaafdheid Volwassenen Martin van Elmpt herkent zich in de woorden van Bok. "Bijna alle hoogbegaafden lopen wel ergens tegen enorme problemen aan."
Uit eigen ervaring weet Van Elmpt dat er inderdaad vaak wordt geprobeerd om hoogbegaafden in hokjes als autisme te stoppen. "Standaardtesten voor hoogbegaafden zijn er ook niet. Een kenmerk is dat ze vaak zeer eigenwijs en autonoom zijn." Het risico is dat je heel erg geïsoleerd en eenzaam wordt, weet Van Elmpt. "Je wordt gewoon niet begrepen."
Volgens hem is de term hoogbegaafdheid bovendien erg beladen en durven mensen er niet over te praten omdat het arrogant zou klinken. Van Elmpt pleit ervoor om dat taboe te doorbreken.