Arnhem en omstreken

Trekvogels vliegen zich suf en zó doen ze dat

Ooievaars in Herwijnen
Ooievaars in Herwijnen © Omroep Gelderland
ARNHEM - Je geniet er van, of je haat het. Maar feit is dat 's ochtends vroeg steeds meer vogels van zich laten horen die vanuit warme oorden teruggekeerd zijn naar Nederland. Vogelkenner Lars Soerink van de Nijmeegse natuurorganisatie ARK vertelt over hun bijzondere trektochten.
"De afgelopen dagen zag ik de boerenzwaluwen terugkeren in Nederland. Daar krijg ik altijd een onwijs lente-gevoel van. Het is een heerlijk moment van het jaar", zegt Soerink. Hij is dus niet alleen een vogelkenner, maar zeker ook een liefhebber: "Wat ik ook zo lekker vind, is elke dag dat je wakker wordt en je luistert naar de vogels, dan is het ochtendconcert weer een beetje rijker geworden, doordat er steeds meer soorten weer terugkeren bij ons van hun winterbedrijf ergens ver weg. Maar die komen niet in één keer met zijn allen, dus al die soorten gelijk. Er zijn erbij, die komen wat later, er zijn er bij die komen wat later. Dus het is zo'n lekker gedoseerde opbouw."
Lars Soerink is vogelkenner, ecoloog en werkzaam bij natuurorganisatie ARK in Nijmegen. Geregeld laat hij op Radio Gelderland zijn licht schijnen op vogels en hun gedrag. Ditmaal kijkt hij naar de vogeltrek.

Vogels verbinden werelden

Soerink vertelt verder: "Die boerenzwaluwen die zijn nu massaal aan het terugkeren. Eén boerenzwaluw die weegt tussen de 20 en 25 gram. Er zijn er zelfs die zijn nog kleiner. Daar hoef je maar één postzegel op te plakken om hem per post te versturen. Het is bijna niks. En als je je bedenkt wat een waanzinnige reis die vogels afleggen. Soms letterlijk door weer en wind."
Die boerenzwaluwen overwinteren in Centraal-Kongo. In het hart van tropisch Afrika. Ver voorbij de Sahara. In tropisch regenwoud en rivierdalen. Daar zitten ze dan bij elkaar zitten in het riet en overnachten ze. Soerink vindt dat ook fascinerend aan vogels: "Dat vind ik zo fascinerend aan vogels. Dat die werelden aan elkaar verbinden, die voor ons zover uit elkaar liggen. Die ondanks dat ze zo'n klein gewicht hebben, in staat zijn om zo'n reis te maken in een paar weken tijd."

Wonderbaarlijke maagverkleining

Soerink vertelt dat vogels in staat zijn hun lichaam aan te passen voor die reis: "Er zijn soorten die bijvoorbeeld hun maag-darmstelsel met de helft verkleinen om gewoon lichter te worden en op die manier met minder energie verder te komen. Ze nemen gewoon minder bagage mee aan ingewanden. Dat groeit dan later weer aan, als ze in Nederland zijn."
Daarnaast bouwen ze dan op een bijzondere manier een energiereserve op voor onderweg: "Die vogels lopen op wit vet. Dat kweken ze zelf door gewoon goed te eten vóór die reis. En die energie slaan ze op in de vorm van een vetsoort die zo'n hoge energiedichtheid heeft, als nergens anders voorkomt in de hele natuur. Dat witte vet, dat ze onderhuids opslaan als vetreserve, is een soort super-turbo-raketbrandstof. Dat is een enorme energiebom."

Ooievaar is lui

De manier waarop vogels zich voorbereiden op de terugtocht naar Nederland verschilt per soort. Sommigen vliegen in één ruk terug, anderen rusten onderweg, aldus Soerink: "We weten bijvoorbeeld van grutto's dat ze het soms in één ruk doen. De boerenzwaluw vliegt overdag en rust 's nachts. Maar je hebt ook soorten die vliegen juist weer 's nachts om roofdieren te vermijden. Zo hebben ze allemaal een beetje hun eigen strategie."
Volgens Soerink verbruikt de ene soort veel energie en de andere juist heel weinig: "Je hebt ook grote dikke luilakken, zoals ooievaars. Die surfen op warme luchtbellen. Dus die verbranden maar heel weinig energie. Die laten zich op warme luchtstromen omhoogtillen en die maken dan hele lange glijvluchten, zodat ze met relatief weinig vleugelslagen toch veel afstand afleggen. Maar die zijn dan weer afhankelijk van de perfecte omstandigheden. Dus die reizen alleen maar als de wind uit het zuiden komt en er voldoende opstijgende warme lucht is. Dus die pikken weer hun moment heel strategisch."

Geluid onderweg

Dan blijft er toch nog een vraag over. Als ganzen in formatie overvliegen, maken ze daar een continue gakkend geluid bij. Doen ze dat daadwerkelijk de hele weg? Ja, dus. Aldus Soerink: "Dat blijven ze de hele reis doen. Dat is een beetje de aard van het beestje. Je hebt ook mensen die niet 'uit' gaan."