Stedendriehoek

Wereldberoemd, leeg en verpauperd, architect vecht voor behoud van 'de Apenrots'

Het iconische ontwerp van Herman Hertzberger is wereldberoemd
Het iconische ontwerp van Herman Hertzberger is wereldberoemd © Certitudo Capital
APELDOORN - Gaat het ooit lukken om het voormalige kantoor van Centraal Beheer in Apeldoorn nieuw leven in te blazen? Het iconische ontwerp maakte het wereldberoemd en toch verpaupert het leegstaande Apeldoornse monument. Nieuwe ontwerpen belanden keer op keer in de prullenbak. Dat is te zien in de nieuwe documentaire 'The Proof of The Pudding'.
De Apenrots, zoals het iconische ontwerp van architect Herman Hertzberger wordt genoemd, is internationaal beschouwd als een architectonische hoogstand. De aan elkaar geschakelde betonnen 'blokken' met open ruimtes vormden in de jaren zeventig de allereerste kantoortuin. Een concept dat goed in de smaak viel bij de verzekeringsmedewerkers en liefhebbers van architectuur.
“Het staat in alle architectuurboeken. Elke student bouwkunde in de wereld krijgt met dit gebouw in zijn lesmateriaal te maken”, weet documentairemaker Patrick Minks.
De open ruimte viel bij kantoormedewerkers goed in de smaak
De open ruimte viel bij kantoormedewerkers goed in de smaak © Certitudo Capital

Verhuizing

Die glorietijd van het gebouw aan de Prins Willem-Alexanderlaan is voorbij. Kapotte ramen en rottend beton geven het pand nu een troosteloos aanzicht. Sinds 2013 staat het pand aan de rand van het centrum leeg door de verhuizing van Centraal Beheer. Omwonenden ervaren overlast van vandalisme. Apeldoorners vragen zich al geruime tijd af wanneer het gemeentemonument een herbestemming vindt.
“Vreselijk jammer”, vindt architect Herman Hertzberger. Hij is inmiddels in de negentig en ziet zijn levenswerk naar de verdoemenis gaan. “Het is zo ontworpen dat het niet alleen een kantoorgebouw is, maar dat je er ook andere dingen mee kunt doen, zoals woningbouw.”
Wanneer de Apenrots wordt opgeknapt is nog niet bekend
Wanneer de Apenrots wordt opgeknapt is nog niet bekend © Omroep Gelderland

Lastige transformatie

In tijden van woningkrapte ziet projectontwikkelaar Certitudo Capital daar wel brood in. Maar nadat ontwerpen van Hertzenbergers architectenbureau keer op keer van tafel worden geveegd, blijkt hoe lastig zo'n transformatie is.
In hun documentaire volgen filmmakers Patrick Minks en Jaap Veldhoen architect Herman Hertzberger in het traject bij de herontwikkeling van De Rots. “Je ziet dat Hermans ideeën heel actueel zijn. Hij is een inspiratiebron als je kijkt naar duurzaamheid en hoe we onze samenleving willen inrichten”, aldus Minks. 'The Proof of the Pudding' wordt zondagmiddag vertoond in Gigant in Apeldoorn.
“Wat is zo lastig maakt om het gebouw te transformeren is dat het in het midden een publieke ruimte heeft”, zegt documentairemaker Minks. “Het zijn twee straten die een kruis vormen. Maar een publieke ruimte kun je niet exploiteren, zoals dat wel kan bij woningen.” Daarmee blijkt dat het iconische ontwerp met open ruimtes, nu juist een struikelblok is.
“Het is een rekensommetje: Hoeveel vierkante meters kunnen wij verhuren of verkopen, en wat kost het ons om dat te maken? Dat krijgen ze niet sluitend”, zegt Hertzberger. Voor zijn ontwerpen kwam de projectontwikkelaar enkele miljoenen tekort. “De woningbouw is tegenwoordig zo uitgekleed dat elke centimeter geld moet genereren.”
Het ontwerp van Herman Hertzberger wordt geroemd in binnen- en buitenland
Het ontwerp van Herman Hertzberger wordt geroemd in binnen- en buitenland © Certitudo Capital

Rijksmonument

Het gebrek aan daglicht in de open 'straten' is voor de projectontwikkelaar een probleem. “Het gebouw is ontwikkeld in 1972. Of we er nu functies in maken als wonen, recreëren of werken: er zijn hele andere normen en regelgeving van toepassing”, aldus een woordvoerder van Certitudo Capital.
De Apenrots heeft de status gemeentemonument. Dat maakt het voor de projectontwikkelaar nog complexer, omdat ze het gebouw 'niet mogen aanraken'. Het staat op een shortlist om Rijksmonument te worden.
De woningbouw is tegenwoordig zo uitgekleed dat elke centimeter geld moet genereren
Herman Hertzberger, architect
De overheid moet een paar miljoen bijdragen, vindt Hertzberger. “De projectontwikkelaar kan het niet alleen ophoesten.” De architect ziet een ministadje voor zich. Een woongemeenschap waarin de lichte buitenste delen woningen worden. En het binnenste donkere deel straten en pleinen. “Heel revolutionair”, zegt hij over zijn ideeën.
Hoewel de ontwerpen van Hertzberger keer op keer van tafel werden geveegd, blijft de architect betrokken. Zelfs nu een nieuw architectenbureau in de arm is genomen. “Hij gaat de barricade op en vecht voor het behoud van zijn kindje”, aldus filmmaker Veldhoen.
De huidige plannen zijn voor tachtig procent klaar
De huidige plannen zijn voor tachtig procent klaar © Certitudo Capital

80 procent klaar

De huidige planvorming van Hertzberger Park, waarbij het gerenommeerde architectenbureau MVRDV nu de scepter zwaait, is volgens Certitudo Capital voor tachtig procent klaar. “Samen met de gemeente werken we aan een stedenbouwkundig plan. In deze laatste fase zijn we nog bezig met thema's als parkeren en de ontsluiting. En wat voor type woningen er komen: sociaal, middenhuur of vrije sector”, aldus een woordvoerder.
Onlangs is begonnen met de sloop van het aangrenzende atriumgebouw. De daarnaast gelegen pakhoed-torens worden volgens de projectontwikkelaar waarschijnlijk als eerste aangepakt: “De torens worden gesloopt en vanuit casco opnieuw opgebouwd. Daar is nog een omgevingsvergunning voor nodig. Op het parkeerterrein verrijst nieuwbouw”.
De film van Patrick Minks en Jaap Veldhoen wordt zondag vertoond in Apeldoorn
De film van Patrick Minks en Jaap Veldhoen wordt zondag vertoond in Apeldoorn © Omroep Gelderland