Arnhem en omstreken

Slavernij en kolonialisme? Niet in de Gouden Eeuw van Gelderland

Eusebiuskerk in ere hersteld
Eusebiuskerk in ere hersteld © Omroep Gelderland
ARNHEM - Bij de Gouden Eeuw denken de meeste mensen aan de VOC, aan Rembrandt en aan luxe Amsterdamse grachtenpanden. Ook veel Gelderlanders zullen meteen die associatie hebben. Het zijn termen die we op school leerden bij de Gouden Eeuw. Tegenwoordig zijn daar ook kolonialisme, uitbuiting en slavernij aan gekoppeld. Toch zeggen deze termen weinig over de Gouden Eeuw van Gelderland. Vanaf deze maand laat de Arnhemse Eusebiuskerk de glorie van Gelre zien in een nieuwe vaste tentoonstelling.
In de kooromgang van de Eusebiuskerk zijn nieuwe informatieborden met teksten en video’s geplaatst. Ze vertellen de verhalen over de Gouden Eeuw van Gelderland. De bloeitijd van het hertogdom Gelre, de directe voorganger van de provincie Gelderland, was in de vijftiende eeuw. Tussen 1400 en 1500 waren veel Gelderse handelssteden verbonden aan het Hanzenetwerk, maakten kunstenaars prachtig werk in alle hoeken van het hertogdom en de vorsten van Gelre lieten hun sporen na in heel Europa.

Historische situatie hersteld

Pronkstuk van de nieuwe tentoonstelling in de Eusebiuskerk is het praalgraf van hertog Karel van Gelre. De Gelderse vorst streed tot zijn dood voor de zelfstandigheid van Gelderland. Na zijn overlijden richtten de Arnhemse burgers een praalgraf op voor hun hertog.
Na de Tweede Wereldoorlog verdween het monument naar de zijkant van de kerk. Het praalgraf is vorig jaar teruggeplaatst op de historische locatie. Ook het harnas van de hertog is na een grondige restauratie weer terug in de Eusebiuskerk. Volgens de oude traditie hangt het pronkstuk in een kastje aan een zuil meters boven het praalgraf. Voor het eerst sinds de Slag om Arnhem is de historische situatie hersteld.
Koor van de Eusebiuskerk
Koor van de Eusebiuskerk © Omroep Gelderland

Spannende tocht

Bezoekers van de Eusebiuskerk kunnen ook afdalen in de grafkelders. De tentoonstelling over de glorie van Gelre krijgt daar een vervolg. "We hopen dat dit een spannende tocht oplevert voor jong en oud", vertelt Meike Verhagen, directeur van de Eusebiuskerk. "Je daalt in de grafkelders letterlijk af in de geschiedenis. Hier zie je de fundamenten van de kerk en we vertellen het verhaal over gewone mensen die in de middeleeuwen in Arnhem woonden."

Kanttekening

Johan Oosterman plaatst een paar kanttekeningen bij de glorie van Gelderland. Hij schreef het hoofdstuk over de late middeleeuwen in het boekproject Verhaal van Gelderland. "Ook de Gelderse middeleeuwers waren niet afkerig van gewelddadig optreden ver buiten de eigen grenzen," vertelt Oosterman. "Het duidelijkste voorbeeld is hertog Willem I, die regeerde van 1371-1402. Willem ging diverse keren op kruistocht naar de Oostzee, de Pruisenreizen, en nam dan 'heidenen' mee, niet-christelijke Litouwers. Ze verbleven aan zijn hof, hij gaf er soms een paar cadeau aan bevriende vorsten, en stuurde ze terug naar Litouwen toen hij klaarblijkelijk genoeg van ze had. Is dit slavernij, kolonialisme? Hoe dan ook is het optreden van een Europese vorst die zich als superieur beschouwt tegenover die heidense Litouwers, die vond dat hij ze mee kon nemen naar zijn eigen land en kon beschikken naar eigen goeddunken."
Hertog Willem I op zijn knieën voor de Franse koning
Hertog Willem I op zijn knieën voor de Franse koning © Koninklijke Bibliotheek Den Haag

Ridders van Gelre

De tentoonstelling De Glorie van Gelre in de Eusebiuskerk is vanaf deze week te zien voor publiek. De Ridders van Gelre nemen vanavond alvast een kijkje in hun tv-programma op Omroep Gelderland. Ze gaan na hun bezoek aan de Eusebiuskerk op zoek naar de naamgever van de Arnhemse parochiekerk. De relieken van de heilige Eusebius worden tegenwoordig bewaard in Museum Catharijneconvent in Utrecht.
Bekijk hieronder de uitzending:
Ridders van Gelre - Op zoek in Arnhem (en Utrecht)