Achterhoek

Tientallen Winterswijkers verhuisden naar VS, waarom?

Links: monument van de Phoenixramp, rechts: familiefoto Harmen Jan Reuselink & Johanna Oonk
Links: monument van de Phoenixramp, rechts: familiefoto Harmen Jan Reuselink & Johanna Oonk © Omroep Gelderland
WINTERSWIJK - In augustus 1847 namen 84 Winterswijkers - waaronder 48 kinderen - afscheid van hun familie en dorpsgenoten. Deze groep ging op zoek naar economisch betere tijden in de Verenigde Staten. Maar het grootste deel van de mensen die de oversteek maakte, overleefde het niet door de ramp met het schip De Phoenix. Wat was de reden dat zo'n grote groep Achterhoekers dat jaar besloot op die boot te stappen?
Afgelopen zomer werd bijna 175 jaar na dato de schoorsteen van het schip De Phoenix aangetroffen op de bodem van Lake Michigan. Op dat meer kwamen op 21 november 1847 in totaal 130 van de 154 Nederlandse migranten om het leven, nadat er een brand was ontstaan en de boot zonk.

Begraafplaats

Het verhaal achter de vondst van die schoorsteen, is twee jaar geleden begonnen op de oude begraafplaats van Winterswijk. Daar liep podcastmaker Joske Meerdink toevallig aan tegen het monument van de ramp. Op dat monument staan de namen van alle passagiers van het schip.
Om erachter te komen wat er precies achter het verhaal van de Winterswijkse emigranten zat, nam Joske direct contact op met Henk te Kulve van Historische Kring Kotten, die zorgde dat de slachtoffers van de bootramp een monument kregen in Winterswijk.
Normaal gesproken zouden ze hier begraven zijn
Henk te Kulve, voorzitter Historische Kring Kotten
"We hebben bewust gekozen voor deze plek, omdat deze emigranten die vertrokken normaal gesproken op deze plek begraven zouden zijn", vertelt Te Kulve over het monument. "De andere reden is dat we hier zo'n prachtig zicht hebben op het centrum van Winterswijk, en dat is misschien wel een van de laatste beelden die een emigrant heeft gezien toen hij met paard en wagen richting Zutphen of Arnhem vertrok."

Waarom vertrokken de Winterswijkers?

In de eerste aflevering van de podcast De Ramp met de Phoenix duiken maker Joske Meerdink en Henk te Kulve in de historie van Winterswijk in de 19e eeuw. In augustus 1847 namen 84 Winterswijkers - waaronder 48 kinderen - afscheid van hun familie en dorpsgenoten. Deze groep ging op zoek naar economisch betere tijden.
In die tijd stonden er een kleine 1400 huizen in Winterswijk en omgeving en er woonden ongeveer 7500 mensen. Het vee en de mensen leefden vaak in één ruimte. Inwoners werkten veelal in de handel en landbouw en hadden vaak een heel armoedig bestaan. "Menigeen kon het voedsel amper bij elkaar krijgen", vertelt Te Kulve.
De aardappelziekte en extreme hagelbuiten zorgden voor misoogsten. "Daarnaast was er de geloofsstrijd. De emigranten volgden de orthodoxe afgescheiden kerk, die eigenlijk wel gepest werd op allerlei manieren. Dat was op een gegeven moment de doorslaggevende factor om te vertrekken. Ze pakten hun koffers en kisten en gingen naar het beloofde land."
Winterswijk was in 1846, het jaar voor de Phoenixramp zelfs hofleverancier van emigranten aan Amerika. Maar liefst één derde van alle Nederlandse emigranten naar Amerika, kwam uit Winterswijk!
Bekijk hier hoe Henk te Kulve vertelt over de ramp bij het monument van de ramp met de Phoenix:
Dit is waarom de omgekomen Winterswijkers naar Amerika wilden

Goede verhalen

En dan waren er nog de goede verhalen van mensen die de grote oversteek al gemaakt hadden. Er kwamen mooie verhalen uit Duitsland, waar de migratie al eerder op gang was gekomen. Ook schreven geëmigreerde familieleden brieven om hun achtergebleven verwanten enthousiast te maken. En ook in de krant stond genoeg propaganda en werving door reisagenten.
Luister hier de eerste aflevering van de vijfdelige podcastserie De Ramp met de Phoenix:
Zie ook: