Stedendriehoek / Achterhoek

'Enorme slachtpartij in Zutphen' blijkt fake news van 450 jaar oud

Johan Visser met zijn boek Zutphen 1572.
Johan Visser met zijn boek Zutphen 1572. © Zutphens Persbureau, Patrick van Gemert
ZUTPHEN - In alle boeken over de vaderlandse geschiedenis wordt het genoemd: de Wrede Moord op Zutphen. In november 1572 heroverden de Spanjaarden de IJsselstad op het leger van Willem van Oranje. De Spaanse soldaten zouden als beesten tekeer zijn gegaan. De inwoners van Zutphen werden massaal in de bevroren IJssel gegooid en verdronken. Andere burgers werden aan bomen opgehangen. De Spanjaarden zouden de hele stad hebben uitgemoord.
“Dit verhaal is totale onzin,” zegt historicus Johan Visser in zijn boek Zutphen 1572. Hij onderzocht de bronnen in de archieven en vond niets terug over het bloedbad dat de Spanjaarden hadden aangericht onder burgers. “Dat is natuurlijk merkwaardig. Als zoiets gruwelijks plaatsvindt, moet dat in eigentijdse bronnen terug te vinden zijn. Er zijn in archieven heel veel documenten uit 1573 over het leven in Zutphen te vinden. De inwoners die voor november 1572 in de bronnen voorkomen, zie ik daarna ook allemaal terugkomen. Het gewone leven ging dus meteen na de herovering door.”
Propagandaprent Wreede Moort tot Zutphen
Propagandaprent Wreede Moort tot Zutphen © Atlas Stolk, Rotterdam

Rampjaar 1572

Dat 1572 een Rampjaar was voor Zutphen is zeker. Op 10 juni stond een leger van drieduizend soldaten onder leiding van Willem van den Bergh voor de poorten. Hij bezette Zutphen namens zijn zwager prins Willem van Oranje. De Duitse huursoldaten plunderden kerken en kloosters en verschillende priesters kwamen om het leven. De Zutphenaren waren ongelukkig met de weinig gedisciplineerde soldaten van Willem van Oranje. Zij boden dan ook weinig verzet toen het Spaanse leger zich in het najaar meldde. Zutphen werd in november voor de tweede keer binnen één jaar aangevallen.

Militaire executie

Johan Visser toont in zijn bronnenonderzoek aan wat er werkelijk gebeurde bij de herovering van Zutphen door de Spanjaarden. De burgers moesten hun kostbare huisraad inleveren, maar zij bleven in leven. Wel doodden de Spanjaarden honderden gevluchte soldaten uit het leger van Willem van Oranje. Sommigen werden opgehangen aan de bomen rondom Zutphen. Dat was een militaire executie. De Spanjaarden groeven ook de doden op die zonder katholieke mis in de kerken begraven waren. Zij vonden hun laatste rustplaats in de bevroren IJssel.
Johan Visser met zijn boek Zutphen 1572
Johan Visser met zijn boek Zutphen 1572 © Omroep Gelderland

Vaderlandse geschiedenis

Meteen na de herovering deden de wildste verhalen de rondde. In Amsterdam schreef iemand in zijn dagboek dat in Zutphen honderden soldaten zijn gedood. In Antwerpen kwam het nieuws binnen dat de Spanjaarden achthonderd vrouwen en kinderen hadden vermoord bij de herovering van Zutphen. In de jaren daarna werd de slachtpartij op de soldaten afgezwakt en de moord op burgers aangedikt. De streng calvinistische theoloog Baudartius vertelde rond 1615 de meest gruwelijke versie van de Wrede Moord op Zutphen en die belandde vervolgens in alle vaderlandse geschiedenisboekjes.

Fake news

Johan Visser dook voor zijn onderzoek in de Zutphense archieven, maar raadpleegde ook internationale bronnen. Hij ontdekte dat er rond de Spaanse herovering van Zutphen veel valse berichten waren. Oorlogspropaganda en fake news zijn dus van alle tijden. "Het doet mij denken aan wat we nu zien in Oekraïne," vertelt Johan Visser. " De burgers werden bang gemaakt voor de Spanjaarden zodat ze de strijd van Willem van Oranje zouden steunen. In Zutphen zelfs is nooit een herdenkingscultuur ontstaan rond de gebeurtenissen van 1572 in tegenstelling tot Haarlem en Leiden. Pas in de achttiende eeuw kwam er belangstelling voor de gebeurtenissen in de Tachtigjarige Oorlog. De Zutphense stadspoort die we tegenwoordig kennen als de Spanjaardspoort wordt pas zo genoemd na de Tweede Wereldoorlog."
Ridders van Gelre is het geschiedenisplatform van Omroep Gelderland. We brengen het laatste nieuws over de Gelderse historie en organiseren elke zaterdagochtend een exclusieve rondleiding voor onze volgers op bijzondere locaties. En heb je het stripboek Ridders van Gelre en Ons Verloren Hertogdom al in de boekenkast? Volg ons op: Facebook, Instagram, Twitter, Televisie, Radio, YouTube en Web.