Gelderse Vallei / Noord-Veluwe

Is het haalbaar om 500 tot 600 boeren binnen een jaar uit te kopen?

Varkens in een stal.
Varkens in een stal. © Pixabay
BARNEVELD - 500 tot 600 ‘piekbelasters’ binnen een jaar laten innoveren, verplaatsen of uitkopen. Het is het opvallendste idee dat stikstofbemiddelaar Johan Remkes afgelopen week voorstelde om snel uit de stikstofcrisis te komen. Door het verminderen van de uitstoot van deze bedrijven blijft er meer ruimte over voor de rest én gaat Nederland niet op slot, beredeneert Remkes. Maar hoe haalbaar is dat plan?
“Ik ben er behoorlijk pessimistisch over”, zegt Jan Workamp, agrarisch adviseur in de regio Barneveld. “Een jaar uittrekken om tot grote veranderingen te komen, is gewoon te kort. Boeren moeten in dat jaar hun positie kennen. Zijn ze piekbelasters of niet? Nu is het nog volstrekt onduidelijk wie of wat dat zijn.”
“Dan volgt de vraag: kan ik mij aanpassen door te innoveren? Hoe moet dat dan? Gaat de bank daar ook in mee? Kan ik wat anders gaan doen, zoals het starten van een camping en krijg ik daar dan een vergunning voor? Of verplaatsen, maar waarheen dan? Het lukt waarschijnlijk niet om dat binnen een jaar helder te krijgen.”

'Kijk naar mogelijkheden'

En dan is er nog de optie van uitkopen, vrijwillig of onvrijwillig. “Vrijwillig is de optie die het meest voor de hand ligt”, zegt Workamp. “Maar door alles wat er verder bij komt kijken, duurt dat ook vaak langer dan een jaar. De provincie Gelderland moet dat doen, maar die hebben er nu ook geen middelen voor.”
“Mensen denken dat het snel kan gaan, maar dat valt in de praktijk tegen. Je hebt te maken met waardebepaling van je bedrijf en vervolgens nog onderhandelingen. Wat gaat er gebeuren met de stallen en de grond? Daar moet je over nadenken”, aldus Workamp.
Overigens spreekt Workamp liever over een koopregeling. “Boeren doen hun bedrijf over aan een andere partij. Dat is iets anders dan opkopen.” Over onvrijwillig uitkopen binnen een jaar is hij duidelijk: “Dat is juridisch waarschijnlijk niet haalbaar.” Verder benadrukt de adviseur dat ook industrie onder piekbelasters valt. "Maar dat een papierfabriek binnen een jaar weg is, acht ik heel onwaarschijnlijk."
Workamp schat in dat zo’n 20 tot 30 procent van de boeren bereid is om te stoppen. “Ga met hen in gesprek, maar neem er ook de tijd voor”, raadt hij aan. “Een deel kan waarschijnlijk op korte termijn, geef anderen de tijd tot 2030. Kijk naar de mogelijkheden en kom elkaar tegemoet. Ik ken boeren die nu nog niet willen stoppen, maar wél in 2028 als ze met pensioen gaan en geen opvolger hebben. Spreek dan nu vast met elkaar af wat er met het bedrijf gebeurt als het zover is. Het gaat enorm helpen als er inzicht ontstaat over de afname van de stikstofuitstoot in de komende jaren, daarom is het voorstel van Remkes om te evalueren in 2025 en 2028 ook een prima idee.”

'Kan lukken'

Collega Addy Ruitenbeek uit Harskamp is iets optimistischer dan Workamp. Hij ziet nog wél kans om de deadline van een jaar te halen. “Innoveren of verplaatsen binnen een jaar is lastig, maar ik denk dat vrijwillig uitkopen nog wel kan lukken, mist de provincie daar de mogelijkheid voor krijgt.”
Hij sluit zich aan bij het percentage van 20 tot 30 procent van de boeren die zich wil laten opkopen. “Als de provincie nú met hen in gesprek gaat, kan het binnen een jaar. Maar tot dusver heeft Gelderland geen geld om het voor elkaar te krijgen. Den Haag moet snel met middelen komen om het mogelijk te maken. Soms kan opkopen zelfs met een half jaar, heb ik in het verleden meegemaakt.”
"Daarnaast is het belangrijk dat de provincie voor de kortste klap kiest", gaat hij verder. "Ga nou niet hele bedrijven opkopen, maar koop alleen de stikstofrechten of de natuurvergunning op. Daarmee heb je gelijk de slag geslagen die je wilt slaan en houd je de vaart erin. De boer kan vervolgens met de gemeente in gesprek over een andere invulling op zijn perceel. De gemeenten Barneveld en Ede in de Gelderse Vallei zijn heel welwillend om daarnaar te kijken."
Ruitenbeek zegt dat de boeren die hun bedrijf wel willen verkopen lang niet allemaal piekbelasters zijn. “Maar als je al een grote groep weghaalt, blijven er voor de rest meer mogelijkheden over. Daarmee kan de provincie al een grote slag slaan.” Wel moet er een gunstige regeling zijn. Workamp vult aan: “Met een goede prijs en een aantrekkelijke belastingregeling.”