Gelderland

Dit is waarom er zo boos wordt gereageerd op de eventuele terugkeer van het mondkapje

Tot mei dit jaar was het mondkapje op sommige plekken nog verplicht, sindsdien niet meer.
Tot mei dit jaar was het mondkapje op sommige plekken nog verplicht, sindsdien niet meer. © ANP
Het RIVM rekent op een najaarsgolf van het coronavirus in de komende maanden. Per sector liggen al plannen klaar en daarin komt ook de terugkeer van het mondkapje aan bod. Bij veel mensen stuit dat vooruitzicht op verzet. Niet verwonderlijk, zegt gedragspsycholoog Suzanne van Nunen. Het mondmasker roept bij velen namelijk associaties op met een periode die ze willen vergeten.
Tijdens de pandemie in 2020 maakten we allemaal kennis met het mondkapje. Wat tot dan toe een beeld was geweest van luchthavens en drukke steden in China, werd plotseling voor iedereen alledaagse realiteit. In winkels, wachtkamers, scholen en andere publiek toegankelijke ruimtes werden mensen gevraagd een mondmasker op te doen.
Sinds mei dit jaar is het dragen van een mondkapje nergens in Nederland meer verplicht: het mág wel, het móet niet. Wel adviseert de overheid mensen die een kwetsbare gezondheid hebben, er eentje te dragen. Als het aantal besmettingen de komende maanden oploopt, kan de maatregel weer van kracht worden.
Toen internist-infectioloog Chantal Bleeker zich als voorstander uitsprak in een interview dat afgelopen week verscheen bij Omroep Gelderland, regende het boze reacties. "Er zit pijn", zegt gedragspsycholoog Suzanne van Nunen van onderzoeksinstituut Duwtje in Zutphen. "We hebben allemaal wel nare associaties met de coronaperiode, variërend van een zware lockdown tot inperking van vrijheden. Het mondkapje is daar een groot onderdeel van."
"Als we daar nu weer iets over horen, of het idee krijgen dat we een beperking krijgen opgelegd, voelt een deel van ons direct weerstand. Het geeft het gevoel dat we niet vrij zijn om ons eigen gedrag te bepalen, dus gaan we steigeren", aldus Van Nunen.

Boze reacties

En steigeren, dat deed een aanzienlijk deel van het publiek van Omroep Gelderland. Via Twitter en Facebook reageerden meer dan achthonderd mensen, van wie een groot deel negatief, op een eventuele - want dat is het nog - terugkeer van het mondneusmasker in de samenleving. "Daar doen we niet aan mee", "wat een onzin" en "laat weg die dingen" is slechts een greep uit de nog beschaafde reacties.
Gedragspsycholoog Suzanne van Nunen.
Gedragspsycholoog Suzanne van Nunen. © Onderzoeksinstituut Duwtje
De voorbije maanden was het stil rondom de verspreiding van het coronavirus, en alle daarmee gepaard gaande berichten. "We hoefden geen maatregelen na te leven, sommigen van ons zijn één keer ziek geweest en bij veel mensen viel zelfs dat mee. Corona is op dit moment niet top of mind", legt Van Nunen uit. "Als dan nu het onderwerp mondkapjes ter sprake komt, wakker je direct alle associaties aan die daarbij horen. Dat doet het associatieve deel van ons brein."

Hoe gaat je omgeving er mee om?

Wat ook meespeelt, is hoe je omgeving erover denkt en spreekt, zegt de gedragspsycholoog. "We zijn sterk beïnvloedbaar door wat we om ons heen zien gebeuren. Die reactie zit van nature in ons brein. Wat een ander doet nemen we enerzijds informatief tot ons, maar anderzijds doet het ook iets met ons overlevingsmechanisme. We hebben een sterke drang om datgene te doen wat veilig is - en dat is vaak de groep te volgen, omdat dat juist voelt."
Praktisch gezien zal het wel loslopen met het opnieuw wennen aan een mondkapje, denkt Van Nunen. "We hebben ze een tijdje mee moeten nemen en moeten dragen, die gewoonte hebben we onszelf aangeleerd en die kunnen we opnieuw aanleren. Natuurlijk zullen we hem wel eens vergeten, maar daar wennen we weer aan."
Toch zullen er mensen zijn die pertinent weigeren een mondkapje te dragen, zoals die er de voorbije jaren ook waren. Omdat ze het nut ervan in twijfel trekken, of te veel negatieve associaties hebben met zo'n verplichting. Van Nunen denkt dat een aanzienlijke groep zich toch zal schikken. "Tijdens voorgaande coronagolven zag je dat we ons als mensen wel aanpassen, mits we de urgentie zien. De grote meerderheid van de mensen zal zich waarschijnlijk opnieuw aanpassen en een mondkapje dragen, als dat betekent dat ze dan wel 'iets leuks' mogen doen. De schreeuwende minderheid die het hoe dan ook niet wil, die verander je niet."