Stedendriehoek

Veluwse papiermolen draait eeuwen op superschoon water, maar de droogte dreigt

De beek bij de papiermolen is nagenoeg leeg.
De beek bij de papiermolen is nagenoeg leeg. © Omroep Gelderland
LOENEN - Papierfabriek De Middelste Molen in Loenen bestaat vierhonderd jaar. Dat is bijzonder, maar uitzonderlijker is dat de papiermolen als enige in Nederland nog wordt aangedreven door stoom en waterkracht. Dat is te danken aan superschoon Veluws water. Maar door droogte is daaraan nu een tekort.
Al sinds 1622 draait De Middelste Molen mee in papierproductie, een oer-Gelderse bedrijfstak. De Loenense papiermolen langs het Apeldoorns Kanaal ligt gunstig vanwege het schone, zelfs drinkbare water dat in een beekje achter de oude witte fabriek stroomt.
“Het water is gefilterd op de Veluwe”, legt Engel Berends van de papiermolen uit. “In de buurt van Kootwijk sijpelt het water dertig meter de grond in. Tussen Zwolle en Arnhem komt het water weer naar boven door middel van wellen of bronnen. Via sloten loopt het dan richting De Middelste Molen.”

Olifantenpoep

Dankzij het schone water worden er allerlei soorten papier gemaakt. Sinaasappelschillen, spijkerbroeken, herfstbladeren en zelfs olifantenpoep worden dankbaar in het papier verwerkt.
Het in Loenen op ouderwetse manier vervaardigde papier is geliefd bij kunstenaars in binnen- en buitenland. Het is de namelijk enige plek in Nederland waar papier nog met een waterrad en stoommachine wordt gemaakt. Terwijl andere fabrieken, sinds de modernisering in de twintigste eeuw, alleen maar groter werden, bleef de papiermolen in Loenen in tact.
Piepend en krakend perst de negentiende-eeuwse machine vellen papier tevoorschijn. Ook wordt op ambachtelijke manier nog met de hand papier geschept.
Vrijwilliger Engel Berends voor de 19e-eeuwse papiermachine.
Vrijwilliger Engel Berends voor de 19e-eeuwse papiermachine. © Omroep Gelderland

Te weinig water

Maar helemaal hetzelfde als vroeger gaat het eigenlijk niet meer. “We hebben te weinig water”, zegt Berends. “Vroeger zat de beek helemaal vol. Maar de laatste jaren hebben we last van droogte.” Gelukkig komt de fabriek vooralsnog niet stil te liggen. “We lossen het nu op met water uit het waternet en we hebben een voorraadvijver.”
Vrijwilligers van de museale papierfabriek, waar tegenwoordig rondleidingen worden gegeven, maken zich vooralsnog geen zorgen over de toekomst. “Gelukkig heeft het waterrad maar een klein beetje water nodig om te blijven draaien. Hij staat heel soepel afgesteld. En anders moeten we een waterput gaan slaan.”
Tijdens Open Monumentendag, op 10 en 11 september, is De Middelste Molen geopend. Gedemonstreerd wordt hoe papier op ambachtelijke wijze wordt vervaardigd. Op verschillende momenten draait de papiermachine. Ook wordt er handgeschept papier gemaakt.