Arnhem en omstreken

Bankjes om te praten over zelfmoordgedachten: 'In elke klas wel een of twee jongeren'

Staatssecretaris Maarten van Ooijen in gesprek op een van de bankjes met Tamara Baars, die haar broertje verloor na zelfdoding.
Staatssecretaris Maarten van Ooijen in gesprek op een van de bankjes met Tamara Baars, die haar broertje verloor na zelfdoding. © Omroep Gelderland
ARNHEM - De Roadtrip Suïcidepreventie deed woensdag Arnhem aan. Omdat de stad volgens staatssecretaris Maarten van Ooijen 'zijn kop boven het maaiveld uitsteekt' waar het gaat om aandacht voor het onderwerp. Toch zijn er ook in Arnhem jaarlijks tientallen zelfmoorden en stijgt dit aantal, legt Barbara Rooks namens de gemeente uit. Er is dus nog een wereld te winnen om het praten over zelfmoordgedachten te normaliseren.
Zo werden er bij het Velperplein symbolisch twee bankjes ingericht als plek om ‘een goed gesprek te voeren’. De staatssecretaris mocht de laatste schroef aandraaien. Ook werd er naast Musis Sacrum ter plekke een grondschildering gemaakt met het gele strikje waar alle aanwezigen een speldje van dragen, en het nummer dat gebeld kan worden bij signalen of vermoedens van suïcidegedachten: 113. Op hun weg van de Steenstraat naar de Ketelstraat zal het winkelend publiek die afbeelding de komende tijd niet kunnen ontgaan.
De grondschildering wordt gemaakt.
De grondschildering wordt gemaakt. © Omroep Gelderland
En dat is belangrijk, vindt Van Ooijen. Als het aan de staatssecretaris ligt, moet dat nummer net zo bekend en vanzelfsprekend worden als alarmnummer 112. "Elke suïcide is er een te veel." Landelijk praat je volgens hem over een paar duizend zelfdodingen per jaar. Maar mensen die last hebben van zelfmoordgedachten, dat zijn er veel meer, erkent hij. "Met name onder jongeren zien we daarin helaas een sterke toename. Dat heeft natuurlijk alles te maken met de coronalockdowns, waar zij echt zwaar onder leden."

Mannen van middelbare leeftijd

Al langere tijd is het zo dat veel te veel mannen van middelbare leeftijd suïcidale gedachten hebben en uiteindelijk ook tot zelfmoord overgaan, legt Van Ooijen uit. Waarom dat juist bij die doelgroep zo enorm speelt, is volgens de staatssecretaris nooit helemaal te verklaren. "Maar we weten dat het deze doelgroep is. We weten waar ze werken, wonen en leven. Dus laten we met die kennis ervoor zorgen dat we hen ook bereiken in plaats van eindeloos uit te zoeken waarom het juist deze doelgroep is en niet een andere."
Van Ooijen wil dat we 'met elkaar in een modus komen om het aantal suïcides terug te dringen'. "Dat lukt nu nog onvoldoende." Zo hebben in Arnhem begin dit jaar 80.000 huishoudens flyers in de bus gekregen, weet Rooks. "Met de oproep om erover te praten als je iemand in je omgeving hebt waar je je zorgen om maakt. We willen het taboe doorbreken. Dat het niet raar is als het gebeurt, en we allemaal wel eens zo diep kunnen zakken."

'Daar zit angst en spanning'

Het plan is volgens Rooks de campagne steeds verder en via verschillende organisaties uit te rollen en vooral ook bij de risicogroepen te laten landen. "Daarbij willen we mensen ook handvatten geven hoe je zo'n gesprek kunt voeren." Als we van iemand horen dat hij het leven niet meer ziet zitten, is de natuurlijke reactie dat we daar afstand van willen nemen, ziet Rooks. "Dan willen we helemaal niet zo graag weten wat er allemaal aan de hand is. Daar zit heel veel angst en spanning achter."
Gemiddeld zitten er in elke klas wel een of twee jongeren die wel eens aan zelfdoding denken, visualiseert Rooks. Wat haar betreft is dat ook direct een oproep aan docenten of klasgenoten om eens goed om zich heen te kijken. "Dat betekent niet dat deze leerlingen ook direct zelfmoord gaan plegen. Maar je zou dat eerder naar boven willen krijgen. Je wilt voorkomen dat mensen zo erg afglijden dat er specialistische hulp nodig is. Zeker met alle wachtlijsten die er nu zijn."

'Mag nog wel een tandje bij'

Hoewel Arnhem stappen zet, mag er in de middelen die zij tot haar beschikking heeft zeker nog wel een tandje bij, vindt Rooks. "We moeten zorgen dat suïcidepreventie een vast onderdeel wordt in het programma." Het draait daarbij volgens haar niet alleen om geld. "Dat is wel één van de oplossingen, maar eigenlijk zouden we willen dat er veel meer vanuit bestuurlijk niveau wordt gezegd: 'Dit doen we met elkaar. We vinden het met elkaar zo belangrijk dat we dit onderwerp levend willen houden.' We willen meer mensen bereiken en dat duurzaam kunnen continueren."
Hoeveel suïcides dat moet voorkomen, vindt Rooks lastig te zeggen. "Dan kom je inderdaad op de vraag wat een mensenleven mag kosten."
Van Ooijen benut zijn tijd in Arnhem ook direct om op de net geopende bankjes een aantal ervaringsdeskundigen te spreken die zelf in hun nabije omgeving met zelfmoord te maken hebben gehad. "Die verhalen gaan wel door merg en been", vertelt de staatssecretaris. "Als je hoort hoe die gebeurtenissen van jaren geleden nog steeds hun dagen kleuren. Een geliefde verliezen is altijd een ramp. Maar op deze manier is het misschien wel een dubbele ramp."

'Mensen willen dít leven niet meer'

Of zelfdoding in alle gevallen te voorkomen is? "Ik denk dat dat wel onze inzet zou moeten zijn", meent Van Ooijen. "Het is vaak niet zo dat mensen niet meer willen leven, maar dít leven niet meer willen. Dus moeten we kijken hoe we iemand zijn leven zo kunnen inrichten, zodat dat een leven is dat diegene wél zou willen."
Van Ooijen beseft dat de depressieve gedachten waar mensen mee kampen 'vreselijk donker kunnen zijn'. "Toch wil ik ook tegen hen zeggen: er is ook een ander leven mogelijk. Ga alsjeblieft het gesprek aan met iemand die je vertrouwt of bel 113."
Tyson Malaihollo verloor zijn beste vriend Sam (20) aan zelfmoord. Sam had de ongelofelijke kracht om mensen (vooral zijn vrienden) samen te brengen en laat na zijn overlijden een grote vriendengroep achter. De documentaire Samen laat op intieme wijze zien hoe jongeren omgaan met het verlies van een goede vriend. Op vrijdag 9 september om 17.00 uur te zien via gld.nl.