Gelderse Vallei / Stedendriehoek

Tientallen jaren vermist: sluit de politie ooit het dossier?

Ieder jaar verdwijnen mensen spoorloos, om vervolgens nooit meer terug te keren.
Ieder jaar verdwijnen mensen spoorloos, om vervolgens nooit meer terug te keren. © Pexels, ter illustratie.
Deze dinsdag is het de Internationale Dag van de Vermiste Personen. Een dag die decennia geleden in het leven werd geroepen om stil te staan bij de vermissingen van mensen wereldwijd en om de achterblijvers een hart onder de riem te steken. Ook in onze provincie worden mensen vermist. Naar sommigen van hen wordt al tientallen jaren uitgekeken.
Zo is er de vermissing van Margje Duim uit Ugchelen. Ze werd op 7 oktober 1985 voor het laatst gezien: sindsdien ontbreekt ieder spoor van de onderneemster. Als Margje nog leeft, is ze inmiddels 100 jaar oud.
Maria van der Zanden zou op haar beurt 50 jaar oud zijn, als ze nog ergens is. Met haar portemonnee en wat brood in haar tas fietste ze op een warme augustusdag in 1994 weg in Putten, om daarna nooit meer gezien te worden.
Of neem Alwin Sterk uit Ede. De laatste keer dat iemand hem zag, was in april 1972 in Amsterdam. Alwin verkeerde in het alternatieve circuit, deed vrijwilligerswerk en woonde in de hoofdstad. Hij stuurde vlak voor zijn verdwijning een kaartje naar zijn ouders. Hierbij deel ik jullie mede dat ik uit het ‘normale’ leven verdwenen ben. Ik verzoek jullie geen moeite te doen om mij op te sporen, stond daarop.
In de zoektocht naar de Edenaar werd enkele jaren geleden nog zijn dna veiliggesteld. Dat gebeurde via een sluitrand van een enveloppe waaraan hij had gelikt. Tot op heden werd hij echter niet gevonden.
Hoeveel mensen raken er vermist?
Ieder jaar raken 30.000 à 40.000 mensen vermist. Het overgrote merendeel van hen wordt binnen 48 uur gevonden of keert zelf huiswaarts. Zo'n 700 vermissingen per jaar zijn na drie weken nog niet opgelost en een kleiner deel wordt helemaal nooit opgelost. Op de website van de Nederlandse politie zijn dossiers van meerdere vermiste personen uit onze provincie. Daarnaast is er de cold case-kalender, waarop ook zaken staan die hebben gespeeld in Gelderland.
De raadselachtige verdwijningen van mensen kunnen diepe littekens veroorzaken bij de achterblijvers. Natuurlijk, de uitzondering bevestigt de regel, weet Franck Wagemakers van Slachtofferhulp Nederland.
"Iedere achterblijver gaat er op een eigen manier mee om. Er zijn mensen die wel degelijk door kunnen met hun leven, maar er zijn ook achterblijvers die dat heel lastig vinden. Achterblijvers leven met een open einde na een vermissing. Bij een overlijden heb je een tastbaar bewijs, een stoffelijk overschot. Achterblijvers daarentegen missen informatie. Het kan heel moeilijk zijn die realiteit onder ogen te zien."
Alwin Sterk wordt al vijftig jaar vermist en zou nu 72 jaar zijn.
Alwin Sterk wordt al vijftig jaar vermist en zou nu 72 jaar zijn. © Politie Nederland / Facebook

Dna-verwantschap kan veel opleveren

Hoop doet leven, maar hoe realistisch is het dat vermiste personen tientallen jaren na dato weer opduiken? Dat hangt geheel af van de omstandigheden waaronder iemand verdween, zegt Izanne de Wit. Zij is landelijk coördinator vermiste personen binnen de Landelijke Eenheid van de politie. Is iemand suïcidaal ten tijde van een verdwijning, dan is de kans gering dat diegene nog levend wordt gevonden. Maar is iemand nog in leven, is het niet ondenkbaar dat hij nog wordt gevonden.
Dat kan op allerlei manieren gebeuren. "Soms levert dna-verwantschap na tientallen jaren nog iets op", zegt De Wit. "En dankzij de vele internationale dna-databanken die er zijn, kan het gebeuren dat in het buitenland een stoffelijk overschot wordt gevonden dat toebehoort aan een in Nederland vermist persoon. Die technieken worden nog verbeterd en dat maakt dat we veel beter in staat zijn iemand thuis te brengen."

Vrijwillige vermissingen

Tegenover vermissingen onder verdachte omstandigheden staan vrijwillige vermissingen. Een volwassen persoon heeft het recht om te verdwijnen en niet gevonden te willen worden.
Ook die situaties kent De Wit. "Mensen kunnen zonder afscheid te nemen elders een nieuw bestaan opbouwen. Dat is misschien een raar psychologisch fenomeen, maar het gebeurt. Ik ken een zaak waarin iemand naar de Verenigde Staten vertrok en daar een gerechtelijk bevel ontving. Dat bevel werd gepubliceerd en zo kwamen wij die persoon op het spoor. Ook zijn er mensen die zich jaren na hun verdwijning melden bij een ambassade in het buitenland, omdat hun paspoort verlopen is. Of personen die in het buitenland gevangen zitten."
Van ieder vermist persoon is een dossier, dat niet dichtgaat als de vermissing niet is opgelost.
Van ieder vermist persoon is een dossier, dat niet dichtgaat als de vermissing niet is opgelost. © Wesley Tingey via Unsplash, ter illustratie
Het dossier van een vermist persoon blijft altijd openstaan, zegt De Wit. De politie maakt onderscheid tussen zogenaamde cold case-zaken en long case-zaken. Een onafgeronde vermissing behoort tot die laatste categorie. "Een zaak met een open einde kan nooit dicht. Het wil niet zeggen dat we er nog actief aan werken - alle aanwijzingen en sporen lopen op niets uit -, maar we houden het forensisch en tactisch dossier wel bij", legt De Wit uit.

Geen salaris, wél een hypotheek

Een sluimerend dossier draagt minder pijn met zich mee dan het voelbare gemis van een dierbare. Wie achterblijft nadat een partner, vader, moeder of kind spoorloos verdwenen is, wacht niet alleen op antwoorden. Hij of zij komt ook de nodige obstakels tegen: emotioneel, praktisch en financieel. Een werkgever stopt na verloop van tijd bijvoorbeeld met het uitkeren van salaris, maar een hypotheekverstrekker blijft wél innen. Als iemand vermist is, maar niet officieel dood, is hij of zij voor de wet nog gewoon in leven - met alle bijkomende verplichtingen.
Slachtofferhulp Nederland staat achterblijvers op alle denkbare manieren bij. Emotioneel, financieel, juridisch en praktisch biedt de organisatie steun en oplossingen. "Ik heb gemerkt dat wanneer wij als instantie bellen, het vaak wél lukt coulance te betrachten, waar achterblijvers dat soms niet lukt", zegt Franck Wagemakers.
Hij is blij dat er een internationale dag in het leven is geroepen om aandacht te blijven besteden aan vermiste personen. "Een vermissing heeft grote impact op de achterblijvers. Een achterblijver weet nooit zeker wat er met de dierbare is gebeurd. De dierbare blijft altijd een plek in diens leven houden, ongeacht de toedracht."
Izanne de Wit, coördinator vermiste personen, onderschrijft dat. Ze maakte vele vermissingszaken mee die haar zullen bijblijven. "Ik kan er niet specifiek één kiezen, want iedere vermissing heeft een persoonlijk verhaal. Als ik er één noem, doe ik anderen tekort. Maar ik hoop wel heel erg dat de zaak-Jaïr Soares (waarin inmiddels 250.000 euro is uitgeloofd voor de gouden tip, red.) wordt opgelost. Net zoals ik hoop dat de identiteit van het Heulmeisje (dat in 1976 dood werd gevonden in Maarsbergen, red.) ooit duidelijk wordt. Iemand moet haar toch gemist hebben?", aldus De Wit.
Meer informatie over de vermissingen van Margje Duim uit Ugchelen en Maria van der Zanden uit Putten is hier te vinden. De vermissingszaak van Alwin Sterk uit Ede is hier terug te vinden.
Op 30 augustus worden wereldwijd mensen herdacht die zijn ontvoerd, tegen hun wil worden vastgehouden of worden vermist door oorlog, conflicten of rampen. 25 mei is de Internationale Dag van de Vermiste Kinderen en op de eerste vrijdag in juni is jaarlijks De Dag van de Vermisten. Die wordt georganiseerd door de Vereniging Achterblijvers na Vermissing (VAV) en gefinancierd door het Fonds Slachtofferhulp. Slachtofferhulp Nederland biedt online informatie aan voor achterblijvers van vermiste personen. Met praktische tips worden ze geholpen zo goed mogelijk om te gaan met de spoorloze verdwijning van een dierbare.