Arnhem en omstreken

'Overheid deed vijftig jaar niets tegen droogte', zegt deze onderzoeker

Witte vindt dat de afgelopen jaren al drastische maatregelen genomen hadden moeten worden.
Witte vindt dat de afgelopen jaren al drastische maatregelen genomen hadden moeten worden. © Omroep Gelderland
OOSTERBEEK - De overheid doet te weinig om de droogte in de natuur tegen te gaan. Dat constateert onderzoeker Flip Witte uit Oosterbeek, die zo'n vijftig jaar geleden al onderzoek deed naar de effecten van de droogte op de natuur. Bijna vijftig jaar geleden, in 1976, hadden we de droogste zomer ooit en dat had het startpunt kunnen zijn voor plannen om de droogte tegen te gaan. Maar tot zijn verbijstering is er sinds die tijd eigenlijk niets gebeurd.
Een lange zomer met weinig neerslag. In 1976 gaat Nederland gebukt onder extreme hitte en droogte. In dat memorabele jaar is Flip Witte al aan het onderzoeken. De droogte wordt niet als een incident gezien, maar het wordt volgens Flip gezien als iets waar beleid op gemaakt moet worden.
Na die zomer volgen tal van rapporten: "Er zijn heel veel nota's verschenen waarin stond hoe we beter met water moesten omgaan. Er is heel veel onderzoek gedaan naar de relatie tussen water en natuur en de verdroging van de natuur. Er zijn allerlei maatregelen bedacht en er is geld uitgegeven, maar uiteindelijk is er in de praktijk veel minder van terechtgekomen dan was beloofd."

Bijzonder stukje Gelderland

Witte deed hier in zijn studententijd, toen hij studeerde als cultuurtechnicus aan de toenmalige landbouwhogeschool van Wageningen, al onderzoek. Als ecohydroloog houdt hij zich bezig met de relatie tussen water en natuur. "Op de Bennekomse Meent komt blauw grasland voor, dat is heel rijk aan soorten", glundert hij. "Het is een hotspot aan biodiversiteit. Hier hebben we in Nederland nog maar ongeveer 50 hectare van."
Het heeft geen gewone dorst, maar lekkere dorst
Dat bijzondere stukje natuur staat echter onder druk. "Dit vegetatietype heeft dorst", begint hij zijn uitleg. "Het heeft geen gewone dorst, maar lekkere dorst: het heeft kwelwater nodig." Maar die dorst wordt inmiddels niet altijd gelest. Het gebied heeft last van verdroging en dat komt doordat het kwelwater is afgenomen. "Dat komt door de aanplant van bomen op de Veluwe." Daarnaast wordt er drinkwater gewonnen en is het gebied ontwaterd.

Is er dan niets veranderd?

Waterschappen en provincies hebben de afgelopen jaren echter niet stilgezeten. Op lokaal niveau zijn er volgens Witte wel doeltreffende maatregelen genomen. "Kijk in Gelderland bijvoorbeeld naar Epe, naar het Wisselse Veen. Dat is ook een bijzonder gebied en moet het van kwelwater hebben. In die omgeving wordt drinkwater gewonnen, maar men compenseert het door water uit een beek te infiltreren in dat gebied."
Er worden wel maatregelen genomen, maar het is nog onvoldoende
De afgelopen jaren heeft Omroep Gelderland regelmatig laten zien hoe agrariërs samenwerken met Waterschap Rijn en IJssel om zo lang mogelijk water in de sloten rondom de landerijen vast te houden. Dat doen de boeren door het plaatsen van schotten en skippyballen. "Maar dit zijn druppels op een gloeiende plaat", zegt Witte. "Als je bedenkt dat we in Hoog Nederland 15.000 kilometer aan watergangen hebben, dan moet je een heleboel skippyballen uitdelen hoor. Er worden dus inderdaad wel maatregelen genomen, maar het is nog onvoldoende."

Gevolgen van ontbreken beleid

Door het ontbreken van een goed beleid zien we volgens Witte nu de consequenties. Rij door het gebied en je ziet bijvoorbeeld dat akkers en weilanden bruin kleuren, dat waterbedrijven oproepen om zuinig te zijn met drinkwater en dat de natuur verdroogt. Volgens Witte moet de landbouw structureel anders: "In die landbouw moet het normaal zijn dat je af en toe droogteschade hebt."
Daarnaast moet er ook gekeken worden naar de drinkwaterwinlocaties. "Soms is het beter om winlocaties te verplaatsen. De waterbedrijven en de provincies moeten goed kijken naar de consequenties van drinkwaterwinning."
Ik acht het wel reëel dat de infrastructuur van het drinkwater het niet meer aankan
We moeten ook zuiniger omgaan met water, vindt Witte. "Zowel consumenten die leidingwater verkwisten als boeren die hun land onbeperkt beregenen."
Of het drinkwater ooit opraakt? "Ik acht het wel reëel dat de infrastructuur van het drinkwater het niet meer aankan. Maar er is genoeg grondwater beschikbaar hoor. Alleen dat oppompen gaat ten koste van natuur, er zullen beken en moerassen gaan droogvallen. Daarnaast kan het zorgen voor schade aan bijvoorbeeld huizen. Dus ja er is voldoende water, maar als je dat wilt winnen dan leidt dat tot schade."
Dit bericht is een samenwerking met Pointer van KRO-NCRV gemaakt. Op Radio 1 is op zondag 28 augustus tussen 19 en 20 uur een uitbreid interview met Flip Witte te horen.