Achterhoek

200 miljoen jaar oud reptiel ontdekt: 'Denk aan het monster van Loch Ness'

Zo moet de Pleisosaurus er uit hebben gezien.
Zo moet de Pleisosaurus er uit hebben gezien. © Nobu Tamura, Wikipedia
WINTERSWIJK - Kun je het je voorstellen? Miljoenen jaren geleden zwommen er bij Winterswijk plesiosaurussen: zeereptielen met flippers en een hele lange nek. "Denk aan het monster van Loch Ness", zegt professor Jelle Reumer. Het bewijs voor het leven van deze dieren is afgelopen week gevonden in de steengroeve in de vorm van tanden, wervels en een bot.
Vooral de laatstgenoemde vondst is uniek: een bot van bijna 50 centimeter, waarvan de onderzoekers denken dat het een onderkaak is van een 200 miljoen jaar oude plesiosaurus. "Resten van dit dier zijn in Nederland nog niet eerder gevonden. Wel in andere delen van de wereld, zoals China, Duitsland en Engeland."

Lijkt op een dolfijn

Onder de groep plesiosauria vallen talloze dieren. Eén keer eerder werd er in Nederland al wel een restant van een plesiosaurus gevonden, in Zuid-Limburg. Toen bleek het om een zwanenhalshagedis te gaan.
Vervolgonderzoek moet uitwijzen van welk dier de onderkaak uit de steengroeve precies afkomstig is. "De kans is groot dat het in ieder geval om een plesiosaurus gaat, of om een ichthyosaurus." In het laatste geval moet je volgens Reumer denken aan een reptiel dat wat weg heeft van een dolfijn.
Samen met collega's speurde Reumer elf dagen naar fossielen in de steengroeve. Normaliter wordt er kalksteen gewonnen, maar vanwege de vakantie kon de groep paleontologen hun gang gaan. Ze vonden duizenden piepkleine tandjes van beenvissen en haaien. Ook haalden ze veel schubben en wervels uit het gesteente. "Maar dat is klein spul", zegt Reumer. Een studente stuitte op één van de laatste dagen echter op de hele bijzondere vondst.

Eureka-momentje

"Iedereen stond te glunderen", vertel Reumer over het moment dat het bot opdoemde. "Dan zie je het eerste stukje en dan ga je verder kijken en langzaam het gesteente weghalen. Heel vaak vind je alleen splinters, maar het liep maar door en door. Dan krijg je door het iets heel bijzonders is." Een eureka-momentje, noemt de paleontoloog het. "Echt geweldig dat we dit hebben gevonden."
"De langwerpige onderkaak lag met de onderkant naar boven, dus de tanden zitten nog in het gesteente. We hebben het in een hele grote brok meegenomen", legt Reumer uit. De paleontologen hebben het gesteente in gips gewikkeld, zodat het niet kan beschadigen.
Plesiosauriërs waren zeereptielen die leefden van ongeveer 240 miljoen jaar tot 66 miljoen jaar geleden, gedurende de tijdperken van de Jura en het Krijt. Ze leefden van vissen en inktvissen en konden maximaal 15 meter lang worden; een groot deel daarvan werd in beslag genomen door de nek. Hoewel de naam op -saurus eindigt, en ze ook nog in het dinotijdperk leefden, hadden ze niets met dinosauriërs te maken.

Naturalis

Aangezien een fototoestel 200 miljoen jaar geleden nog niet voorhanden was, wordt het bot van het prehistorische zeereptiel nu onderzocht aan de hand van restanten die in andere landen gevonden zijn. "Dan moet je naar Stuttgart, Londen of Parijs bijvoorbeeld", vertelt Reumer. "En er is gelukkig ook heel veel over gepubliceerd, met goede afbeeldingen, maten en beschrijvingen. Aan de hand daarvan kun je gaan vergelijken."
Dat onderzoek wordt gedaan bij Naturalis, in Leiden. Hoe lang het gaat duren voordat we meer te horen krijgen over de bijzondere vondst? "Dat is geen kwestie van een paar uurtjes. Eerder een paar maanden."
Bekijk hier hoe de plesiosaurus eruit zag: