Gelderland

Puzzelen voor de scheepvaart door het lage water

De Waal staat laag, ook bij Nijmegen.
De Waal staat laag, ook bij Nijmegen. © ANP
ARNHEM - Het water in de Rijn staat zelden zo laag als nu. De rivier is 'de slagader van de Europese economie'. Hoe gaan ze in de scheepvaart om met die lage stand? Daar vertellen de gebroeders Bosman meer over. "Er zullen dingen duurder worden."
Roland Bosman heeft jaren op de Rijn gevaren. Zijn broer Louis coördineert namens de firma Interrijn in Zwijndrecht schepen die de Rijn bevaren. In die hoedanigheid houdt hij al sinds 1990 de waterstanden bij. Beide broers komen uit een echte schippersfamilie. Ze brachten hun basisschooltijd door op het schippersinternaat in Nijmegen, terwijl hun ouders door Europa voeren.

'Je moet oppassen'

Roland weet hoe het is om door laag water te varen. "Het is moeilijk", zo legt hij uit. "De geulen zijn smaller. Je moet oppassen. Maar het kan wel. Al verschilt het per schip. Sommige schepen hebben een diepte van 1,50 meter nodig omdat de schroef anders niet goed onder water komt. En bij lage waterstanden zijn er delen van de Rijn in Duitsland waar je dan niet doorheen komt. Maar gelukkig hebben we ook schepen gebouwd die dat wel kunnen. Die kunnen zelfs bij dertig centimeter of lager varen."
Het is voor jonge schippers goed om een keer mee te maken
Roland Bosman

Wachten op andere schippers

Het vergt dus de nodige concentratie, weet Roland. "Je kunt een vergelijking maken met autorijden. Normaal gesproken kun je sommige routes op de automatische piloot. Maar als het sneeuwt, donker of mistig is, moet je extra goed opletten. Zo is het nu ook voor schippers. En je moet soms wachten op andere schepen, omdat de geulen zo smal zijn."
Opmerkelijk genoeg heeft het lage water ook zo z'n voordelen. Roland legt uit: "Het is voor jonge schippers wel goed om een keer mee te maken. De Rijn heeft namelijk verschillende ondiepe punten en rotsblokken die je moet ontwijken. Die liggen altijd onder water, maar nu kun je het gewoon zien. Zo ziet de jeugd met eigen ogen waar de risico's liggen in plaats van dat ze het van ons moeten aannemen."
Het schip waar Roland altijd mee heeft gevaren (op de foto is er geen sprake van laag water).
Het schip waar Roland altijd mee heeft gevaren (op de foto is er geen sprake van laag water). © Roland Bosman

Meer schepen, hogere kosten

De schepen varen nog gewoon door, maar het is een stuk meer geregel. Zo legt Louis Bosman uit. "Normaal gesproken hebben we veertig schepen die op de Rijn varen", legt hij uit. "Nu zijn het er meer dan honderd. En het kunnen er nog wel 140 worden. Het is veel puzzelen en ik moet mijn netwerk flink aanboren."
De schipper zelf vaart er wel bij
Louis Bosman
Er zijn dus veel meer schepen nodig om de ladingen te vervoeren. "Ze kunnen namelijk niet te diep zijn, dan komen ze met deze waterstand al leeg te diep te liggen. Een schip waar normaal voor 3200 ton aan lading in kan, kan nu maar 650 ton meenemen. Dat betekent dus meer schepen en hogere kosten per ton per kilometer om dezelfde hoeveelheid goederen te vervoeren. Schepen gaan nu minder diep en er is met het lage water minder stroom op de Rijn. Voordeel hiervan is dan weer dat er minder brandstof nodig is. Dus de schipper zelf vaart er wel bij."
De schepen wachten langer bij sluizen, maar het laden en lossen gaat weer sneller. Al met al heeft het lage water wel gevolgen voor de economie. Via de Rijn worden vooral grondstoffen vervoerd. Denk dan aan kolen, erts, aluminium, veevoer, granen, gas, olie, en cellulose, een grondstof voor papier. Het is dus niet duidelijk hoe groot de gevolgen op de korte of lange termijn zijn. "Maar uiteindelijk zijn de kosten voor de consument", stelt Louis. "Dus er zullen dingen duurder worden."
Toch zijn er bij Louis Bosman nog geen zorgen. "De scheepvaart gaat echt gewoon door. Ook bij laag water kunnen onze schippers hun werk doen. Het zijn vakmensen. We blijven leveren aan onze klanten."

'Het is uniek'

De huidige waterstanden komen niet vaak voor. "Het is uniek", vindt ook Louis Bosman. "De Rijn is altijd een gletsjerrivier met smeltwater geweest. Maar er zijn steeds minder gletsjers en als het 's winters minder sneeuwt in de bergen, wordt de Rijn meer een regenrivier. En als het niet regent, staat het water laag. De laatste keer dat het zo laag stond, was in 2018. En als ik de cijfers van augustus 2018 erbij pak, dan zitten we daar nu al een paar centimeter onder. Daarvoor was het pas in 1976 zo laag."
Het laagste punt bereikte de Rijn in 2018 pas op 22 oktober. "Bij Kaub in Duitsland stond de stand toen op 25 centimeter. Dat is nu nog 61 centimeter. We zijn zover dus nog niet, maar we zijn wel toe aan een buitje. Ik roep dan ook graag iedereen op om een regendansje te doen", besluit Louis.
De normaal ondiepe delen liggen nu droog.
De normaal ondiepe delen liggen nu droog. © Louis Bosman

Zie ook: