Gelderland

Zijn ooievaars echt zulke 'moordlustige' vogels?

Ooievaar gooit kuiken uit nest
Ooievaar gooit kuiken uit nest © Piet van Andel
Veel mensen hebben een positief beeld van de ooievaar. Hij wordt niet voor niets in veel tuinen gezet nadat een kind ter wereld is gekomen. De soort staat symbool als brenger van geluk én nieuw leven, maar als je een ooievaarsnest nauwlettend in de gaten houdt, merk je dat ze niet zo kindvriendelijk zijn als je misschien zou verwachten.
Ze gooien kuikens uit het nest of eten ze zelfs op. Op de livestream van BuitenGewoon kun je hier een ooievaarsnest volgen. Bij dat nest kwamen vier kuikens uit de eieren en drie zijn uit het nest gegooid door de ouders. Zijn het echt zulke ‘moordlustige’ vogels? Volgens Vogelbescherming Nederland en STORK, een stichting die onderzoek doet naar ooievaars, is de realiteit anders.

Wie het eerst komt, wie het eerst maalt

Arda van der Lee van STORK vertelt: "Ooievaars leggen vaak meerdere eieren, maar beginnen pas met broeden als het tweede ei gelegd is. In de dagen die volgen kunnen er nog meer eieren gelegd worden." De kuikens die als eerste uit de eieren komen, hebben een voorsprong op de andere kuikens. Als de andere eieren uitkomen zijn zij al een stukje groter en dus sterker. Hierdoor kunnen ze vaak meer voedsel pakken als hun ouders voedsel in het nest gooien. Ouders voeren niet gericht, dus jongere kuikens krijgen geen extra aandacht tijdens de maaltijd. De kuikens die later uit de eieren komen, zijn 'reservejongen'. ''De ouders hebben al ingecalculeerd dat die het misschien niet gaan redden", legt Van der Lee uit. Als de eerste twee kuikens het niet overleven, hebben de ouders nog wat 'extra' jongen over.

Waarom ooievaars hun kuikens kunnen doden

"Als er een voedseltekort is, bijvoorbeeld door droogte, is er te weinig eten voor alle kuikens in het nest. De sterkste kuikens kunnen genoeg eten, maar jongere broertjes en zusjes zullen verzwakken. Een ooievaarsouder kan er dan voor kiezen om een jong uit het nest te gooien of het zelfs op te eten", legt Marc Scheurkogel van Vogelbescherming uit.
Het weinige voedsel dat er is, kan dan gegeten worden door de overgebleven kuikens. Een kuiken kan ook om een andere reden zwak of ziek zijn en daarom uit het nest worden gegooid, maar meestal heeft het te maken met wanneer ze uit het ei gekomen zijn, aldus Van der Lee. Waarom eten de ouders dan soms hun verzwakte jongen op? "Het zijn eiwitten", zegt Van der Lee. Door het jong op te eten hoeft de ooievaar zelf niet actief naar voedsel te zoeken en dat bespaart kostbare energie.
Dit was te zien in livestreams van BuitenGewoon:

Zijn ooievaars 'moordlustig'?

Het feit dat ooievaars soms hun kuikens doden, betekent dus niet dat ze 'moordlustig' zijn. De ooievaars kiezen voor een strategie waarbij de jongen die het redden gezond opgroeien, vertelt Scheurkogel. Dat is niet 'moordlustig', dat is hoe de natuur werkt. Als je gezonde nakomelingen hebt, is de kans groter dat ook die weer voor nageslacht zorgen en zo geef je je genen door.