Stedendriehoek

Deze beek op de Veluwe stroomt na 25 jaar weer

Al bijna zes jaar zijn vrijwilligers bezig met de Gravinnebeek.
Al bijna zes jaar zijn vrijwilligers bezig met de Gravinnebeek. © Omroep Gelderland
EERBEEK - Menig zweetdruppel kletterde de afgelopen jaren op de droge bodem van de Gravinnebeek. De beekruimers, een groep vrijwilligers die de beek opschoont, vroeg zich geregeld af of het water ooit weer zou stromen. Maar juist nu het de afgelopen weken amper heeft geregend, hoor je in Eerbeek weer een kabbelende waterval.
"Na 5,5 jaar ploeteren is het eindelijk gelukt. Heel mooi. Je hoort hem ook lekker stromen hé?", zegt Jos Rouland, één van de beekruimers, terwijl hij met een hark bloesem uit de waterval schept. "Tot ongeveer 1995 heeft hij gestroomd, en toen werd de beek droog en niet meer onderhouden. De beek slibde dicht en er groeiden zelfs bomen in."
Kijk hoe de beek weer stroomt:
Deze beek op de Veluwe stroomt na 25 jaar weer

Cultuurhistorie

Reden voor een groep vrijwilligers om zes jaar geleden de handen uit de mouwen te steken. De IVN werkgroep komt, uitgerust met hark of schop, elke woensdagochtend samen op Landgoed de Molenbeek. "Toen onze kinderen klein waren, kwamen we hier al kijken naar de waterval", vertelt Rouland, die samen met de beekruimers dat beeld weer wil terughalen.
"Het is een stuk cultuurhistorie. In 1707 is deze beek gegraven. Later is daar een watermolen bij gebouwd waar papier gemaakt werd. Dat is toch leuk om dat gaande te houden, al die eeuwen lang." Maar dat het zo veel werk zou zijn, daar hebben de beekruimers zich wel een beetje op verkeken. "We hadden niet gedacht dat het zo lang zou duren."

Moed al een beetje opgegeven

Na het plaatsen van een nieuwe pijp bij de bron, het weghalen van takken en bladeren en diverse graafwerkzaamheden, begon het water een paar jaar geleden weer te stromen. "We hadden vervolgens pech met diverse droge zomers, waardoor het water terugtrok." Het watervalletje, een paar honderd meter verderop, bleef ondertussen droog.
Vrijwilligers bouwden een nieuwe houten brug en een bankje, precies op de plaats waar het Kerstens Molentje ooit stond. "Die waterval, dat wordt 'm niet meer, dachten we", geeft Rouland toe. Maar een paar weken geleden gebeurde het dan toch. "Toen kwam het water voor het eerst over de waterval heen, sinds 25 jaar! Echt een mooi gezicht."

Huh, het is toch zo droog?

Waarom de beek juist nu weer stroomt, net nu het kurkdroog is, legt Maarten Veldhuis van Waterschap Vallei en Veluwe uit. "We hebben hier een heel mooi oud-Veluws vertraagd watersysteem. Een sprengensysteem."
Het mysterie van de Veluwe, noemt Veldhuis het. "Het water wat op de Veluwe valt, dat vult het grondwater aan. Dat doet er jaren over en komt omhoog in een sprengkop. Dat is als het ware de kraan van dit systeem." Een sprengkop is een gegraven bron waar grondwater uittreedt, waarmee de sprengenbeek, in dit geval de Gravinnebeek, wordt gevoed.

'Het mysterie van de Veluwe'

De vrijwilligers hebben de spreng de afgelopen jaren opgeschoond. Maar door de droogte kwam er telkens te weinig water omhoog om helemaal tot aan de waterval te kunnen stromen. "Nu, na een heel nat 2021, geeft hij weer water. Het grondwater heeft zich weer kunnen opladen. Heel gaaf en hoopvol om te zien dat het Veluws waterpeil zich kan herstellen", zegt Veldhuis.
Het water doet er volgens hem jaren, maar soms ook honderd jaar over om hier te komen. "Eén buitje maakt niet uit, maar heel veel natte jaren hebben wel effect op hoe de beek stroomt. En we hebben heel veel geluk gehad met een nat 2021 en een ontzettend nat februari. Dat effect zie je nu hier terug. Echt geweldig."