Arnhem en omstreken / Rijk van Nijmegen

'Het Gelders Parlement is jarig en dat maakt ons anders dan Rusland'

'Het Gelders Parlement is jarig en dat maakt ons anders dan Rusland'
'Het Gelders Parlement is jarig en dat maakt ons anders dan Rusland'
ARNHEM - Deze week herdenken we de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en militaire operaties. Ook vieren we onze vrijheid. Zeker nu een dictator in Europa een buurland is binnengevallen en zijn eigen bevolking onderdrukt, zijn herdenken en vieren op 4 en 5 mei belangrijker dan ooit. Mijn voorstel is om de datum van 3 mei aan dat rijtje toe te voegen. Een column van historicus René Arendsen, bekend van het geschiedenisprogramma Ridders van Gelre.
Democratie en de rechtsstaat in West-Europa kwamen namelijk niet zomaar uit de lucht vallen. Dat is een eeuwenlange ontwikkeling geweest waar we helaas zelden aandacht aan besteden.
Ook Gelderland droeg zijn steentje bij aan de lange weg die geplaveid is naar vrede en democratie in West-Europa. Op 3 mei 1418 kwamen burgers en ridders uit heel Gelderland samen op de markt in Arnhem om zelf hun vorst te kiezen. Ze spraken daarna af om samen te blijven komen, zodat ze de regering van de nieuwe hertog konden controleren. Daarmee werd een zaadje van het Gelders Parlement geplant.
Gelderse steden en ridders overleggen met de hertog
Gelderse steden en ridders overleggen met de hertog © Amsterdam Museum

Middeleeuwse burgeroorlogen

Wat de Gelderse steden en ridders deden was bijzonder. In heel Europa woedden in de middeleeuwen burgeroorlogen om de vraag wie de macht had. Het graafschap Holland werd al een eeuw geteisterd door de Hoekse en Kabeljauwse twisten. Ook het hertogdom Gelre had in de veertiende eeuw te lijden onder een soortgelijke oorlog. Daar leerden de Gelderse steden en ridders van. Ze sloten vrede en besloten om hun problemen voortaan door overleg op te lossen.

Macht en tegenmacht

Na 3 mei 1418 zien we in de archieven dat stadsbestuurders geld uitgeven om regelmatig met elkaar te overleggen over het landsbestuur. Daarmee creëren ze een tegenmacht naast de regering van de Gelderse hertog. Ook op andere plekken in West-Europa moet de vorst zijn macht delen met rijke burgers in de steden of edelen op het platteland. Daarmee ontstaat hier een andere traditie dan bijvoorbeeld in Rusland of China waar een tsaar of keizer alle macht in handen houdt.
Verbondsbrief of oprichtingsakte van de Gelderse Staten
Verbondsbrief of oprichtingsakte van de Gelderse Staten © Regionaal Archief Zutphen

Oranjeprinsen als dictators

Ook in Gelderland kwamen na 3 mei 1418 nog vaak vorsten aan de macht die probeerden te regeren als dictator. Meestal waren dat prinsen van Oranje. Toch moesten zij altijd rekening houden met de Gelderse steden en ridders. Zij bleven samenkomen en als ze de kans kregen, pakten ze de macht terug. Tot het begin van de twintigste eeuw waren het vooral rijkere inwoners van Gelderland die zitting hadden in het Gelders Parlement. Pas honderd jaar geleden kwam er in heel Nederland algemeen kiesrecht voor mannen en vrouwen.

3 mei, 4 mei, 5 mei

Juist in deze tijd is het belangrijker dan ooit om te beseffen dat democratie en rechtstaat een bijzondere West-Europese traditie zijn. Die kregen we na het enorme offer van de Tweede Wereldoorlog niet cadeau van Canadezen en Amerikanen. West-Europeanen hebben eeuwenlang gestreden voor medezeggenschap in het bestuur zodat dictators op de langere termijn geen kans kregen. Dat onderscheidt ons al sinds de middeleeuwen van Rusland en China. Laten we daar de komende dagen extra aan denken. Op 5 mei, op 4 mei en, juist in Gelderland, ook op 3 mei.
Ridders van Gelre is het geschiedenisplatform van Omroep Gelderland. We brengen het laatste nieuws over de Gelderse historie en organiseren elke zaterdagochtend een exclusieve rondleiding voor onze volgers op bijzondere locaties. En heb je het stripboek Ridders van Gelre en Ons Verloren Hertogdom al in de boekenkast? Volg ons op: Facebook, Instagram, Twitter, Televisie, Radio, YouTube en Web.