Gelderse Vallei

Vaccineren tegen vogelgriep, moeten we dat willen?

Voor andere ziekten wordt pluimvee al wel gevaccineerd.
Voor andere ziekten wordt pluimvee al wel gevaccineerd. © ANP
BARNEVELD - Al meer dan een miljoen dieren in Gelderland alleen zijn al geruimd door uitbraken van de vogelgriep. Is daar dan niets anders tegen te doen dan ruimen? Er is wel een vaccin voor pluimvee, maar die oplossing is minder eenvoudig dan het klinkt. Dat blijkt uit een rondvraag door Omroep Gelderland.
Op dit moment vaccineert Nederland niet tegen de vogelgriep. "Dat is omdat we dat jaren geleden zo met elkaar hebben afgesproken", legt Thijs Kuiken, viroloog aan het Erasmus MC uit. "Het handelen in vlees en eieren van gevaccineerd pluimvee is eigenlijk onmogelijk omdat andere landen deze producten buiten hun deur proberen te houden. En drie kwart van de Nederlandse productie is juist bestemd voor de buitenlandse markt."
Ruimen functioneerde eigenlijk heel goed
Ben Dellaert, secretaris van AVINED
Toen deze afspraken zijn gemaakt kwam de vogelgriep lang niet zo vaak voor als nu. "Als er wél vogelgriep opdook, was ruimen heel rigoureus. Maar juist omdat het zo weinig gebeurde, was het ook heel effectief en moreel te verantwoorden", stelt Kuiken. Dat zegt ook Ben Dellaert, secretaris van AVINED, de branchevereniging voor pluimveehouders. “Het functioneerde eigenlijk heel goed, dat ruimen."

Ethisch niet te verantwoorden

Nu is dat anders. De vogelgriep is een structureel probleem en daardoor is het ruimen in de ogen van viroloog Kuiken ethisch niet meer te verantwoorden. Ook Arjan Stegeman, hoogleraar diergeneeskunde aan de Universiteit Utrecht, ziet ruimen niet meer als goede oplossing. "Op de lange termijn is vaccineren de enige manier om pluimvee te kunnen houden", stelt hij. "Alleen het juiste vaccin is nog niet gevonden."
Het probleem is dat wanneer de dieren niet meer ziek worden, we minder snel doorhebben dat er een virus rondgaat. Op die manier kan het virus zich onopgemerkt verder verspreiden en gaan muteren. Waardoor het ook gevaarlijker wordt voor mensen. "Dit is vooral het geval bij oudere vaccins, maar misschien zijn er wel nieuwe vaccins die wél goed werken, maar dat weten we helaas gewoon niet", vertelt Stegeman. Dit komt doordat de vaccins te weinig worden gebruikt in de EU. Een vreemd standpunt vindt Dellaert: "Kippen vaccineren we al tegen andere ziektes. Dat is ook geen probleem."
'Iedere kip een spuit'

Arjan Stegeman, hoogleraar diergeneeskunde, legt uit hoe vaccinatie in de praktijk zou werken. "Iedere kip zou een spuit moeten krijgen om gevaccineerd te worden, eigenlijk zelfs twee om zeker te zijn dat het vaccin zijn werk doet. Dit komt doordat je werkt met een 'dood vaccin'. Dat is een vaccin met een virus dat eerst is versterkt en toen gedood. Het vaccin waar nu naar gekeken wordt kan al in het ei worden gegeven of bij het bekijken van het geslacht van de kip als die net is uitgekomen. Ook zou dit maar eenmalig zijn. Voor andere virussen kan met een nevel of een spray worden gewerkt maar dat gaat bij de vogelgriep nooit gebeuren. Daarvoor moet je een levend virus gebruiken. Dat vindt vrijwel iedereen te gevaarlijk om te doen met vogelgriep. Het zou zo ook makkelijker kunnen muteren met andere virussen en dus nog gevaarlijker worden."

In andere landen wordt al wel gevaccineerd tegen de vogelgriep. Kuiken verwijst naar een vaccin dat onder meer in Egypte en Afrika al in meer dan twee miljard vogels is gebruikt. Maar omdat er weinig vraag is van de boeren, testen de farmaceuten hun vaccins niet. Daardoor blijft onduidelijk of de vaccins goed werken.

'Denken al sinds 2003 aan vaccineren'

Toch is er een verschuiving gaande denkt Stegeman: "In Nederland denken we sinds de ernstige uitbraak van 2003 al aan vaccineren, maar door de situatie in bijvoorbeeld Frankrijk, kijkt men daar nu ook naar de mogelijkheden." In Frankrijk zijn in de laatste vier maanden ruim dertien miljoen vogels geruimd en ook in de Verenigde Staten liegen de cijfers er niet om; daar zijn meer dan twintig miljoen vogels geruimd.
Als de dieren nog in hun ei zitten kunnen ze ook ingeënt worden.
Als de dieren nog in hun ei zitten kunnen ze ook ingeënt worden. © ANP

Moeten we al beginnen?

De gevraagde experts willen het liefst zo snel mogelijk vaccineren. Kuiken en Stegeman benadrukken dat het toezicht goed geregeld moet zijn om onopgemerkte verspreiding of mutatie van het virus tegen te gaan. "We kijken nu naar een vaccin dat verspreiding van kip naar kip vermindert, maar misschien is er wel een vaccin dat goed genoeg is om verspreiding van bedrijf naar bedrijf te voorkomen", stelt Stegeman. Die zegt dat met 'samengeknepen billen' wordt gekeken naar de ontwikkelingen in de Gelderse Vallei.
Kuiken geeft aan: "In Nederland vindt al vrij veel surveillance plaats door het nemen van bloed- of ei-monsters. Daar zijn we vrij goed in. Dan zorg je wel dat je een nieuwe besmetting snel oppikt, maar voorkom je niet dat een bedrijf besmet wordt.”

Nederland in beweging

Volgens Dellaert zit er ondertussen daadwerkelijk schot in de zaak. In Nederland heeft eind februari nog een bijeenkomst plaatsgevonden om Tweede Kamerleden te informeren over de stand van zaken wat betreft vogelgriep, de gevaren daarvan en het vaccineren, waar ook Kuiken en Stegeman hun expertise deelden.
Je moet eigenlijk de pluimveestapel verkleinen
Thijs Kuiken, viroloog aan het Erasmus MC
Tegelijkertijd zijn de branchevereniging AVINED, de dierenbescherming, het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en verschillende farmaceuten samen druk bezig met de voorbereiding van zogenaamde 'veldproeven'. Daarin wordt de effectiviteit van de vaccins onderzocht en ook Frankrijk doet van dit soort proeven. "Dat zijn stappen in de goede richting", concludeert Dellaert.

Virussen passen zich snel aan

En dan nog is zelfs met vaccineren het probleem nog niet helemaal verholpen. Dat komt doordat virussen zich zo snel kunnen aanpassen, denk bijvoorbeeld aan de ‘delta’ en de ‘omikron’ varianten van corona.
Het is dus niet ondenkbaar dat pluimvee ook nog een paar keer op zou moeten voor een 'boosterprik' en een herhaalprik voor nieuwe varianten. “En je moet eigenlijk de pluimveestapel verkleinen, daardoor is er minder kans op mutaties. Ook moet bedrijven je verder uit elkaar zetten, voor minder onderlinge besmettingen", besluit Kuiken.

Zie ook: