Arnhem en omstreken

Hoe deze oude grafzerk een toeristische attractie van formaat werd

Ridder René bij de Steenen Tafel
Ridder René bij de Steenen Tafel © Omroep Gelderland
ARNHEM - Heb jij dat ook? Dat je bij sommige historische bouwsels, hekken, beelden en stenen je omgeving denkt: 'Wat is dat eigenlijk, hoe oud is het en waar diende het voor?' De Ridders van Gelre zoeken het voor je uit. Vandaag de Steenen Tafel in Arnhem. Waarom kwamen er vroeger duizenden toeristen naar een oude grafzerk?
Bovenop de stuwwal van Arnhem ligt een grote platte steen op een verhoging. Met de hardstenen balken eromheen lijkt het op een picknickplek, deze Steenen Tafel. In de negentiende eeuw was het één van de grootste toeristische attracties van Arnhem. En dat was vanwege het spectaculaire uitzicht. In de negentiende eeuw, toen er nog geen bomen op de stuwwal stonden, kon je vanaf deze plek kilometers ver kijken over Arnhem in de richting van de Rijn.

Onnederlands uitzicht

Het was een geliefd uitstapje voor Arnhemmers en in de tweede helft van de negentiende eeuw ook voor mensen uit de rest van Nederland. Door de aanleg van treinverbindingen en betere wegen groeide het toerisme in Nederland enorm. En het onnederlandse uitzicht over de stad werd al snel een toeristische trekpleister van formaat.
In 1913 kwamen zelfs koningin Wilhelmina, prins Hendrik en de toen 4-jarige prinses Juliana om van het uitzicht te genieten.
De Steenen Tafel met de kiosk in de achtergrond
De Steenen Tafel met de kiosk in de achtergrond © Gelders Archief, 1500-5013, Public Domain Mark 1.0 licentie

Het vrouwtje van de Steenen Tafel

Daar zag de Klarendalse Janna van Reem wel brood in. Of beter gezegd: fruit. Rond 1895 begon de 15-jarige Janna hier fruit te verkopen, dat de toeristen konden oppeuzelen aan de Steenen Tafel, terwijl ze genoten van het uitzicht. Ze kocht haar appels en peren in bij haar oudere zus, die een winkel in Klarendal had en bracht het met een kruiwagen naar boven.
Dat werd een groot succes. De toeristen bleven komen en al snel kon Janna haar kraampje verruilen voor een heuse kiosk: 'De Smalle Beurs', waar ze ook drankjes, ansichtkaarten en souvenirs verkocht en verrekijkers verhuurde aan de bezoekers. Janna kreeg dan ook de bijnaam 'Het Vrouwtje van de Steenen Tafel'.
Janna Gerritsen - Van Reem, Het Vrouwtje van de Steenen Tafel
Janna Gerritsen - Van Reem, Het Vrouwtje van de Steenen Tafel © Gelders Archief, 1501-04-5158, Public Domain Mark 1.0 licentie
Maar wat is nou precies die Steenen Tafel en waarom staat hij daar bovenop de bult? Het tafelblad is eigenlijk een omgekeerde middeleeuwse grafzerk van Belgisch hardsteen. De zerk komt uit het kartuizerklooster Monnikhuizen dat hier vroeger stond.
Het klooster werd in 1342 gebouwd in opdracht van hertog Reinoud II van Gelre. Zelf is hij er niet begraven, want toen hij op 12 oktober 1343 stierf, was het klooster nog niet klaar. Zijn lichaam werd overgebracht naar het klooster Graefenthal in het huidige Duitsland, waar hij werd bijgezet in het familiegraf. Maar zijn kleinzoon Willem, hertog van Gelre en Gulik en graaf van Zutphen is wel begraven op Monnikhuizen, net als enkele andere leden van de Gelderse hertogelijke familie.
Onleesbare inscriptie aan de zijkant van de grafzerk
Onleesbare inscriptie aan de zijkant van de grafzerk © Omroep Gelderland
In de Tachtigjarige Oorlog is het klooster verlaten en afgebroken en het enige dat is overgebleven - behalve de naam van de wijk en het oude Vitesse-stadion Monnikenhuizen - is dus de grafzerk op de stuwwal. Die is er in de negentiende eeuw neergezet. Of het de grafzerk van hertog Willem is, weten we niet, omdat de inscriptie zich op de onderzijde bevindt. Maar het zou maar zo eens kunnen.
Het wijdse uitzicht is door de aanplant van bomen vrijwel verdwenen. En ook de kiosk staat er allang niet meer. Maar de Steenen Tafel ligt er nog steeds, als stille herinnering aan 680 jaar Arnhemse geschiedenis.
Ridder René bezocht de Steenen Tafel:
Ridder René bezocht de Steenen Tafel
Ridders van Gelre is het geschiedenisplatform van Omroep Gelderland. We brengen het laatste nieuws over de Gelderse historie en organiseren elke zaterdagochtend een exclusieve rondleiding voor onze volgers op bijzondere locaties. En heb je het stripboek Ridders van Gelre en Ons Verloren Hertogdom al in de boekenkast? Volg ons ook op: Facebook, Instagram, Twitter, televisie, Radio en YouTube.