Arnhem en omstreken

Een tekort van 18 miljoen euro in Arnhem, is dat eigenlijk veel?

Woensdagavond is er een extra raadsdebat over de financiële situatie in Arnhem.
Woensdagavond is er een extra raadsdebat over de financiële situatie in Arnhem. © ANP
ARNHEM - De gemeenteraad praat woensdagavond in een extra ingelast raadsdebat over de financiële situatie van Arnhem. Uit de stukken die de nieuwe raadsfracties na de verkiezingen kregen, kwam namelijk het beeld naar voren van een mogelijk dreigend tekort van 18 miljoen euro per jaar. Dat klinkt als veel geld, maar hoe zorgwekkend is dat nu eigenlijk? We vragen het Jan Verhagen, dé specialist op het gebied van gemeentefinanciën.
Of die 18 miljoen euro aan extra uitgaven ten opzichte van de laatste Arnhemse begroting echt onafwendbaar zijn en of daar wel of niet voldoende extra inkomsten tegenover staan. Daar zal woensdag vanaf 17.00 uur nog voldoende over worden gediscussieerd. Maar het gaat in elk geval wel ergens over, maakt Verhagen duidelijk. "18 miljoen euro is veel geld voor Arnhem. Dat komt neer op bijna 120 euro per Arnhemmer per jaar. Het gaat om een derde van de totale ozb-opbrengst die Arnhem elk jaar krijgt."

Hoeveel zorgen zou de gemeente zich daarover moeten maken? Moeten er alarmbellen gaan rinkelen en waarom?

"Alarmbellen moeten in ieder geval gaan rinkelen als het perspectief in een korte tijd fors wijzigt, zonder dat er iets schokkends is gebeurd. Want dan was ofwel enige tijd terug de informatie onvolledig of is het beeld nu verkeerd. Maar er is de laatste maanden natuurlijk wél veel schokkends gebeurd, met onder andere een regeerakkoord dat niet te voorspellen was vanuit de verkiezingsprogramma's en waarover het Rijk nog steeds geen uitleg aan de gemeenten heeft gegeven. En een giga-inflatie sinds korte tijd. Of Arnhem zich nu echt zorgen moet maken, kan ik van deze afstand niet beoordelen."

Welke mogelijkheden heeft een gemeente in zo'n geval?

"Sommige tekorten zijn onvermijdelijker dan andere. Soms worden 'wensen' als tekort gepresenteerd, soms verwachtingen. Soms worden wel de tekorten gesignaleerd, maar niet de bijbehorende meevallers. En soms ook andersom: wel de meevallers, maar niet de tegenvallers."
"De gemeente zal bij elk onderdeel van het tekort moeten beoordelen of het onvermijdelijk is dat daar extra geld aan wordt uitgegeven of niet. Als het niet onvermijdelijk is, wat zijn dan de gevolgen als je het niet doet? En als het wel onvermijdelijk is, dan moet de gemeente zich afvragen hoe ze dat willen gaan betalen: ofwel er zijn meevallers op andere terreinen, ofwel bezuinigingen, ofwel lastenverhoging is dan nodig. Gemeenten mogen ook enkele jaren achtereen een tekort hebben. Dat betekent dus interen op de reserves."

Wat gebeurt er als er niet of onvoldoende wordt bijgestuurd?

"Dan heeft de gemeente ofwel een beleidsprobleem en worden bijvoorbeeld de schoolgebouwen slecht, krijgen de wegen gaten of zijn er geen medewerkers om vragen van inwoners te beantwoorden, ofwel een financieel probleem."

Hoe kijkt u er tegenaan dat, nog geen half jaar nadat de laatste begroting is vastgesteld, deze afwijkingen aan het licht komen?

"Dat kun je op verschillende manieren bekijken. De ene manier is de reactie van onder andere de zes partijen die nu de raad bijeenroepen: 'Hoe kan dit opeens?'. De andere manier is dat het goed is dat nu alle tekorten ineens worden gemeld, zodat er een integrale afweging gemaakt kan worden bij het oplossen van de problemen. Er zijn ook gemeenten waar om het halfjaar een nieuw tekort tevoorschijn komt. Beide manieren van kijken zijn waar, het is niet óf óf maar én én."
"De omvang van de problemen van Arnhem zijn fors, maar nogmaals: bij diverse gemeenten komen problemen van die omvang vaker voor, maar worden ze over enkele jaren verspreid gemeld. Ik heb niet beoordeeld hoe reëel de problemen zijn, of er niet tegelijkertijd ook meevallers zijn en of de risico's erop al bekend waren."

Hoe komt het dat gemeenten soms zo'n schommelend beeld laten zien in het financiële plaatje dat ze afgeven?

"Het financiële beeld van gemeenten verandert snel. Alleen al de afgelopen maanden kregen we een regeerakkoord met grote financiële gevolgen voor gemeenten. Er is onduidelijkheid over de verdeling van het geld richting gemeenten. Er is sprake van een enorme inflatie die vast volgend jaar tot een enorme looneis leidt. En specifiek Arnhemse ontwikkelingen ken ik niet, maar die zijn er natuurlijk ook."

Was het volgens u de juiste weg geweest om deze Arnhemse cijfers voor de verkiezingen bekend te maken?

"Het college heeft een actieve informatieplicht aan de gemeenteraad. Grote ontwikkelingen moeten actief aan de raad worden gemeld. Ik weet niet wanneer het college deze informatie kreeg, dus ik kan niet beoordelen of ze het voor de verkiezingen al wisten."