Noord-Veluwe / Arnhem en omstreken

Een dierbare overlijdt in het buitenland: dit komt er allemaal bij kijken

Bij het repatriëren van een lichaam komt veel kijken.
Bij het repatriëren van een lichaam komt veel kijken. © ANP
HARDERWIJK - Jaarlijks komen honderden Nederlanders om in het buitenland. Recent nog drie provinciegenoten door een auto-ongeluk in Oeganda en door een vliegtuigcrash in Peru. Je hoopt natuurlijk dat het je nooit overkomt, maar waar moet je allemaal aan denken als een dierbare in het buitenland overlijdt?
Per dag komen gemiddeld vijf Nederlanders om in het buitenland, becijferde De Telegraaf al eens. Ongeveer de helft daarvan is een toerist.
Ongelukken zouden de belangrijkste doodsoorzaak zijn over de grens. De afgelopen twee maanden overleed een 29-jarige Arnhemse bij een auto-ongeluk in Oeganda en kwamen twee jonge mannen uit 't Harde en Nunspeet om bij een vliegtuigongeluk in Peru.

Wat is repatriëren precies?

Nabestaanden kunnen ervoor kiezen om een overledene te laten terughalen naar Nederland voor de uitvaart. Dat wordt repatriëring genoemd. Letterlijk betekent het woord: naar het vaderland terugkeren.
De term wordt ook gebruikt voor het terughalen van landgenoten die ziek zijn of een ongeluk hebben gehad, denk bijvoorbeeld aan de gipsvluchten tijdens wintersportvakanties. Ook waren er in coronatijd repatriëringsvluchten om in het buitenland gestrande Nederlanders naar huis te krijgen.

Wat moet je zelf regelen?

Er komt veel bij kijken als een dierbare overlijdt in het buitenland. Zoek eerst uit of de overledene is verzekerd. Met een aanvullende zorgverzekering, reisverzekering of uitvaartverzekering zijn de meeste kosten vaak gedekt. Bovendien kan de alarmcentrale van de verzekeraar je helpen. Zij doen meestal het regelwerk in het buitenland.
Mocht je nog geen hulp hebben, dan is het belangrijk dat een arts het overlijden vaststelt en een verklaring opstelt. Die heb je nodig om het overlijden bij de plaatselijke gemeente te melden. Je krijgt dan twee documenten: de internationale overlijdensakte en de laissez-passer. Met dat laatste vervoerbiljet kun je een stoffelijk overschot naar een ander land laten vervoeren. Bij een ongeval of misdrijf moet je wachten tot de lokale politie onderzoek heeft gedaan.
Bel altijd eerst met de alarmcentrale
"Wij adviseren iedereen: teken helemaal niets", zegt uitvaarondernemer Elbert Sluijmer. Hij verzorgt uitvaarten in de omgeving van Harderwijk, maar is met Rouwservice Flevoland & Gelderland ook betrokken bij honderden repatriëringen per jaar.
"Bel altijd eerst met de alarmcentrale van de verzekering. Zij bepalen welke uitvaartonderneming ze inschakelen. Als je zelf al iets gaat regelen, kan dat later heel vervelend uitpakken", waarschuwt Sluijmer.
In het geval dat de overledene niet verzekerd was, kun je het lichaam alleen op eigen kosten terughalen. Bijvoorbeeld door een uitvaartonderneming in te schakelen. De andere optie is om te kiezen voor een begrafenis of crematie in het land van overlijden. "En eventueel de urn naar Nederland mee te nemen", oppert Sluijmer. "Een urn mag mee als handbagage als je een internationaal akte van overlijden en crematieverklaring hebt."

Wat kost de repatriëring?

In de meeste gevallen regelt de reisverzekering een repatriëring. De werkelijke kosten om een lichaam vanuit het buitenland naar Nederland te krijgen, liggen volgens uitvaartorganisatie Monuta tussen de 6.000 en 8.000 euro. Volgens DELA kunnen de kosten zelfs oplopen tot ver boven de 10.000 euro.
Sluijmer spreekt van gemiddeld 3.500 tot 6.000 euro, met uitschieters tot de 20.000 euro in landen met slechte verbindingen en voorzieningen. "Maar met reisverzekeringen van bijvoorbeeld de ANWB of De Europeesche zit je altijd goed."
In de praktijk blijken de meeste mensen volgens hem goed verzekerd, maar er zijn uitzonderingen. "Een probleem daarbij is vaak ook dat je van tevoren moet betalen. Uitvaartorganisaties in het buitenland willen niet het risico lopen dat de factuur uiteindelijk niet betaald kan worden."

Hoe gaat repatriëren in zijn werk?

Uitvaartorganisaties proberen zo snel mogelijk het lichaam in een gekoelde ruimte te krijgen. Dat kan zodra het lichaam is vrijgegeven, bij een niet-natuurlijk overlijden kan dat wat langer duren. Al wordt een lichaam bij een gerechtelijk onderzoek meestal ook gekoeld bewaard. "Daarna laten we het lichaam zo snel mogelijk balsemen. Dan regelen we alle documentatie en gaat het lichaam op transport", legt Sluijmer uit.
Een lichaam komt meestal via een lijn- of chartervlucht terug naar Nederland.
Een lichaam komt meestal via een lijn- of chartervlucht terug naar Nederland. © Pxhere
Als het sterfgeval ver over de grens plaatsvond, komt het lichaam per vliegtuig naar Nederland. Dat gebeurt 'gewoon' met lijnvluchten en chartervluchten. "We beginnen al heel snel te zoeken welke vlucht we zouden kunnen halen, het liefst een rechtstreekse vlucht. En anders de meest gunstige. En dan bedoel ik niet per se de goedkoopste. We handelen natuurlijk in opdracht van de alarmcentrale of verzekering, maar het is vooral belangrijk dat het lichaam zo snel mogelijk hier is."

Hoe lang duurt het voordat een lichaam in Nederland is?

Gaat het om sterfgevallen in bijvoorbeeld Spanje, waar Sluijmer ook een uitvaaronderneming heeft, dan is een lichaam volgens hem binnen 48 of 72 uur in Nederland. "In Europa is alles goed geregeld met bijvoorbeeld de laissez-passers. Daar is een verdrag voor getekend en dat loopt heel soepel."
Soms gaat er veel tijd overheen voor een lichaam terug is
Hoe anders kan dat zijn in verre landen. In het geval van het vliegtuigongeluk in Peru liet de repatriëring wekenlang op zich wachten. Volgens Sluijmer spelen cultuurverschillen een rol, maar bijvoorbeeld ook hoe moeilijk de identificatie is van een overledene en hoe het onderzoek naar de dood verloopt. "Dan kan er veel tijd overheen gaan om een lichaam terug te krijgen."
Bedrijven die de repatriëring regelen, informeren familieleden dagelijks over de voortgang. "Dat is heel erg belangrijk, zeker als je als nabestaande in Nederland bent. Je kunt wel naar de plek in het buitenland gaan waar het gebeurd is, maar daar blijf je niet weken zitten. We adviseren mensen ook om dat niet te doen."

Wat doe je als het lichaam in Nederland is?

Wanneer iemand in Nederland overlijdt, moet de uitvaart uiterlijk op de zesde werkdag na het overlijden plaatsvinden. Die regel geldt niet als iemand in het buitenland omkomt, weet Sluijter. "Ga nou niet meteen een crematie of begrafenis in gang zetten, als pa, ma of opa of oma in het buitenland overlijdt. Stel dat er net een papiertje mist, of dat het misgaat met de aansluiting op het vliegveld, dan heb je een probleem."
Hij adviseert om te wachten met het regelen van de uitvaart, tot het lichaam is geland. Dan zijn er geen obstakels meer om een mooie uitvaart te regelen.