Rijk van Nijmegen

Alles wordt duurder, waar eindigt het? Deze econoom legt het uit

Boodschappen doen wordt voor steeds meer mensen een aanslag op de portemonnee.
Boodschappen doen wordt voor steeds meer mensen een aanslag op de portemonnee. © ANP
NIJMEGEN - Benzine, gas, brood en zelfs friet: alles wordt steeds duurder. Komt dat allemaal alleen maar door de oorlog in Oekraïne? Of zijn er ook andere oorzaken? En wanneer houden de prijsstijgingen op? Charan van Krevel, econoom aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, legt het uit. "Bij inflatie dragen de zwakste schouders de zwaarste lasten."
De inflatie gaat aan niemand voorbij. We betalen meer voor alles. "Een samenloop van omstandigheden", noemt Van Krevel dat. Hoe zit dat?
"De Europese Centrale Bank (ECB) pompt veel geld in de economie", legt hij uit. "En hoe meer geld er in omloop is, hoe meer mensen uitgeven en hoe verder de prijzen van goederen stijgen."
Maar als alles daardoor duurder wordt, waarom doet de ECB dat dan? "Dat heeft te maken met de recessie in 2008. Toen is er meer geld gemaakt en is de rente naar beneden gegaan om de economie overeind te houden. Dat programma had moeten aflopen, maar toen kwam de coronacrisis. De pan staat sinds 2008 onder druk en nu kookt hij over."

Schip klem in kanaal

Maar ook de oorlog en de pandemie spelen een belangrijke rol. "De hoge olieprijs komt door de oorlog in Oekraïne en daarnaast is er ook schaarste door een verstoring in de leveringsketen." De leveringsketen? Hoe werkt dat? Van Krevel: "Neem de chips in onze smartphones. De afgelopen periode was daar een probleem. In die keten moeten grondstoffen van Afrika naar de fabrieken in China, waarna de daar gemaakte onderdelen weer naar Europa moeten. Het kan zijn dat een bedrijf niet op tijd levert vanwege coronagerelateerde personeelstekorten, of het vervoer kan vertragen omdat er een schip klem zit in een kanaal. Zo ontstaat er schaarste door een fout in de keten en stijgen de prijzen."
Jij, noch ik, noch Joe Biden kan iets aan die prijs doen
En dan is er dus die oorlog. "We willen geen Russisch gas en geen Russische olie. Hierdoor stijgt de prijs van die brandstoffen." Maar de gasprijs wordt toch bepaald door mensen en niet door moeder natuur? Hoe kan het dat dit zo omhoog schiet als we bewust ander gas gebruiken?
"Jij, noch ik, noch Joe Biden kan iets aan die prijs doen", zegt Van Krevel. "We gebruiken nog steeds evenveel gas en olie. Maar er is minder beschikbaar, omdat we niks uit Rusland willen. Dan stijgt de prijs."
"Wij kunnen met z'n allen wel de thermostaat naar beneden zetten, dan zal ook de prijs uiteindelijk dalen. Maar ook mensen als president Joe Biden kunnen iets doen. Want hij bepaalt voor zijn land dat er belasting wordt geheven op benzine. Zo willen ze mensen ontmoedigen om de auto te pakken, omdat het klimaat naar de knoppen gaat. Biden kan beslissen om die belasting te verlagen en zo de prijs te drukken. Daarbij worden de producten in de supermarkt niet met de elektrische auto gebracht, dus alles wat we vervoeren wordt ook duurder."

'Aanbod neemt vanzelf toe'

Maar waarom zien we bepaalde producten dan zo duur worden? Hoe komt het dat de prijs van brood zoveel méér stijgt dan de prijs van een appel? "Het is moeilijk om dat van ieder product te zeggen, maar Oekraïne is een belangrijke producent van graan en zonnebloemolie. Daar is nu door de oorlog minder van", legt Van Krevel uit. "Dat probleem wordt vanzelf opgelost. Veel boeren die nu nog geen graan verbouwen, zien de graanprijs ook stijgen. Zij besluiten nu graan te gaan verbouwen, omdat dat meer oplevert. Daardoor neemt het aanbod toe en zakt de prijs vanzelf weer. Dat gaat alleen niet in een dag, maar wel in een jaar."
Mensen met geld voelen het minder
Sommige dure dingen lossen zich dus in een jaar op. Geldt dat voor al die prijsstijgingen? "Een econoom kan moeilijk de toekomst voorspellen, we kunnen slechts toelichten waarom we er in het verleden naast zaten", lacht Van Krevel. "Maar ten opzichte van een jaar geleden kampen we nu met een inflatie van 6 tot 7 procent. De Rabobank voorspelt, en dat is doorgaans betrouwbaar, dat dit volgend jaar op 2,5 tot 2,9 procent ligt. Dat is al een stuk lager, al zou 2 procent beter zijn. Maar dat is allemaal wel met een slag om de arm. We weten niet wat de Europese Centrale Bank gaat doen, want we kunnen niet in het hoofd van directeur Klaas Knot (directeur De Nederlandsche Bank, red.) en zijn collega's kijken."

'Huurwoning wordt harder geraakt'

"Ik vind het wel belangrijk om toe te voegen dat inflatie een gemiddelde is", zegt Van Krevel. "Voor de een kan de inflatie veel hoger zijn dan de ander. Het gaat vooral om mensen die veel gas, levensmiddelen en benzine gebruiken. Dus mensen met geld voelen het minder. Die hebben vaker elektrische auto's en zonnepanelen. Gezinnen in een slecht geïsoleerde sociale huurwoning, die afhankelijk zijn van gas, worden veel harder geraakt. Die hebben zomaar de helft meer kosten dan vorig jaar. Bij inflatie dragen de zwakste schouders de zwaarste lasten."
Kunnen consumenten zelf iets doen in tijden van inflatie en dure grondstoffen? "De thermostaat omlaag zetten, de auto laten staan, goedkopere merken kopen, eigenlijk alles wat de vraag doet dalen. Je kunt ook je werkgever om loonsverhoging vragen. Maar als het niet anders kan, moet je proberen 7 procent minder uit te geven dan normaal", besluit de econoom.