Noord-Veluwe / Gelderse Vallei

Putten gaat 7 jaar na de razzia door met het gewone leven

PUTTEN - Meer dan 650 mannelijke inwoners werden in de Tweede Wereldoorlog uit Putten weggevoerd door de Duitsers uit vergelding voor een verzetsactie. In 1951 bezoekt een filmploeg de plaats waar dan ongeveer 10.000 mensen wonen. Dan is te zien dat Putten zeven jaar na de vreselijke razzia de draad weer opgepakt heeft.
In de dorpsfilm van de firma Adolfs zien we wel de lagere school waar de mannen uit Putten en omgeving in 1944 werden opgesloten door de bezetter. Maar dat is dan ook de enige link met de razzia. Het pand zou twee jaar later worden gesloopt. En dat het dorp bruist van activiteit blijkt uit de vele middenstanders, kleine handelaren en verenigingen die voor de camera verschijnen. Het Puttens Mannenkoor en Fanfare Excelsior namen het voortouw bij het tot stand komen van deze film die werd opgenomen op woensdag 13 juni 1951.
Putten gaat 7 jaar na de razzia door met het gewone leven
Putten gaat 7 jaar na de razzia door met het gewone leven © Omroep Gelderland

De burgemeester is 'even' jagen

Het klinkt wellicht symbolisch dat de film mede is gemaakt in opdracht van het Puttens Mannenkoor, dat twee jaar na de oorlog werd heropgericht. Eind jaren dertig telde het koor onvoldoende leden om door te kunnen gaan. De vele winkeliers in het Veluwse dorp betaalden, in ruil voor 'zendtijd', mee aan de dorpsfilm. Burgemeester Quarles van Ufford was er een geliefd bestuurder. Hij was eerste burger van 1948 tot 1978 en regelde onder meer dat er flink wat woningen werd gebouwd en dat het dorp riolering kreeg en aansluiting op het elektriciteits- en waterleidingnet. Maar als hij de boeren vroeg 'hoe lopen de hazen?' was hij lange tijd niet op het gemeentehuis te vinden. Met andere adellijke heren uit de regio, gingen ze vanuit pachtboerderijen op jacht. Honderden stuks klein en groot wild werden er dan op één dag afgeschoten.
Klaas veegt rustig door op straat in Putten (1951)
Klaas veegt rustig door op straat in Putten (1951) © Omroep Gelderland

Tennis en kunst van Picasso ?

De tennis-activiteiten in de film werden door twee kunstenaars georganiseerd die in Putten een boerderij huurden. Ook in het weekend werd een balletje geslagen en dat kon nog net door de beugel bij de aan hun zondagsrust gewende inwoners. John Deckers was behalve kunstenaar ook tennisleraar en bevriend met de schilder Dorus Roovers. In het atelier bij de boerderij werden regelmatig exposities gehouden met werk van bekende kunstenaars als Charley Toorop, Kees van Dongen, Constant Permeke en zelfs Pablo Picasso. Tijdens de oorlog zat Roovers in het verzet. Zijn werk, vooral landschappen en stillevens, is geschilderd in expressionistische stijl. De kleurrijke kunstenaar overleed twee jaar na het maken van de Puttense dorpsfilm.
Putten gaat 7 jaar na de razzia door met het gewone leven
Putten gaat 7 jaar na de razzia door met het gewone leven © Omroep Gelderland

Bomvolle klassen en de juf heet De Kwaadsteniet

Dat veel inwoners het niet breed hadden in die vroege jaren vijftig blijkt uit de klederdracht van de vrouwen. Een eenvoudige witte muts zonder sieraden als bijvoorbeeld oorijzers. De klomp was het meest voorkomend schoeisel. Bij de scholen stonden klompenrekken en kinderen liepen dan op hun (klomp)sokken door de klassen. De brandstofhandel van Van de Weitgraven verkocht ook hout om te stoken, maar er waren veel Puttenaren die hun huiselijke warmte in de bossen bij elkaar sprokkelden. De gezinnen waren groot en de scholen en klaslokalen puilden uit met 40 tot 50 kinderen die onder meer door de populaire juf De Kwaadsteniet in toom werden gehouden.

Van dambord tot bosbad

Wat sport betreft kon je in het Putten van 1951 alle kanten op. Denksport? Geen probleem want er was een grote damclub (PDC) en een schaakvereniging PSV DoDO (Door Diepte Omhoog). En voor de stoere zwemmers was er waterpoloclub De Vale Ouwe (en later Triton) die trainde in het fraaie Bosbad Klein Zwitserland. Verder telde het dorp twee gymnastiekverenigingen (Putten Vooruit en Hercules) en twee voetbalclubs (VV Putten en Oefening Maakt Sterk) die kort na de filmopnames opgingen in SDC (Sterk Door Combinatie) Putten.
Ons Dorp is iedere maandag te zien vanaf 17.20 uur en nu al in onderstaande video. De serie komt tot stand met medewerking van het Gelders Archief, Regionaal Archief Rivierenland, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers en de plaatselijke historische genootschappen. Volgende week staat de camera in het Ingen van 1962.