Rivierengebied / Rijk van Nijmegen

Welkom in Deil, waar de bakker voor dokter speelt

DEIL - Het klinkt vreemd, maar een bakker die zonder aarzelen een witte doktersjas aantrekt, dat kan blijkbaar in het dorpje Deil. Bakker Bouman, bekend omdat hij wel in was voor een geintje, deed het toen een filmploeg verlegen zat om een arts tijdens opnames op het plaatselijke consultatiebureau. De moeders van de baby's die 'onderzocht' werden kregen een bijzonder recept mee, blijkt uit een aflevering van Ons Dorp.
De filmploeg van Johan Adolfs rijdt in 1961 rond in het plaatsje in de Tielerwaard, waar ze al sinds 1811 een burgemeester uit één en dezelfde familie kennen. Burgervaders heten er sindsdien allemaal Kolff en komen uit een adellijk geslacht dat veel voor de regio heeft betekend.
Zo zorgde Tim Kolff er als medeoprichter van de Waterleidingsmaatschappij Gelderland voor dat het dorp als eerste in het Rivierengebied werd aangesloten op het waterleidingnetwerk. Kolff zat in de oorlog in het verzet, werd al in 1942 opgepakt en overleed twee jaar later in een concentratiekamp.

Os en 't Paard

Veel inwoners werkten voor de burgemeestersfamilie, de gemeente, bij de steenoven in Tricht of waren boer of landarbeider. Op het gemeentehuis zien we bijvoorbeeld een bode aan het werk tussen het opgestapelde Gispen-meubilair. Veel mannelijke Deilenaren komen voor de camera met een pet en een peuk of een sigaar op de lip.
Het wapen van Deil wordt gevormd door een os en een paard en zou voortkomen uit wapens van rijke families die in vee handelden of een dergelijk dier in hun eigen wapen hadden. Bij het dorpshuis is een standbeeld te vinden met de titel 'Os en 't Paard'.

'Dokter Bakker' houdt spreekuur

Maar het zit het nu met die bakker die voor dokter speelt? Deze Adriaan Bouman deed dus alsof hij arts was en de gezondheid van de heel jonge inwoners van het dorp beoordeelde in het Groene Kruisgebouw. De filmmakers vonden de rol van een man bij deze opnames blijkbaar belangrijk. De bakker zet zijn beste acteerbeentje voor en deelt zelfs een recept of advies uit.
Volgens zeggen zou op het papiertje staan: 'verder gezond, maar elke dag een sneetje bruin brood, dwarsgebakken'. Of dat advies werd opgevolgd is onbekend, maar het bakkersbedrijf bestaat nog steeds.
Twee jonge Deilenaren die nog geen vrienden zijn.
Twee jonge Deilenaren die nog geen vrienden zijn. © Omroep Gelderland

De ene Deilenaar is de andere niet

Naast de menselijke Deilenaren, is bij dierenvrienden de term Deilenaar zeker ook bekend als een konijnenras. Schilder Dirk Ridderhof zou dit ras samen met zijn vader hebben gefokt en in de dorpsfilm zien we hem bij zijn bijzondere, roodbruine dieren. Zijn dochtertje in de wandelwagen moet niet veel hebben van de kleine Deilenaar die haar moeder haar voorhoudt om te aaien, maar dat zal een paar jaar later ongetwijfeld anders zijn geweest.
En daar gaan de emigranten op weg naar Canada!
En daar gaan de emigranten op weg naar Canada! © Omroep Gelderland

Van Deil naar Canada

Bijzonder is het uitzwaaien van de familie Dolman door een groot deel van de dorpsbewoners. Het oudere echtpaar emigreert naar hun dochter in Canada. Een grote koffer gaat mee in de Amerikaanse bolide die hen naar de boot of Schiphol brengt, en ze krijgen nog een aantal cadeaus mee van onder meer de plattelandsvrouwenvereniging. Mensen zwaaien zo enthousiast dat je bijna zou denken dat ze blij zijn dat de familie uit het dorp vertrekt. Maar ook hier zal de draaiende filmcamera invloed hebben gehad.
De Oscar White Jazzband speelt op het dak van de camerabus.
De Oscar White Jazzband speelt op het dak van de camerabus. © Omroep Gelderland

Jazz van hoog niveau

Bij de afsluitende optocht maakt de Oscar White Jazzband indruk omdat ze op het busje van de cameraploeg 'hoog van de toren blazen'. Een goede indruk maakt ook Fanfarecorps De Volharding (al 120 jaar) en de jongens en meiden van gymvereniging SSS Deil. Want zoals iedereen natuurlijk weet: Sport Staalt Spieren.
Ons Dorp is iedere maandag vanaf 17.20 uur te zien op TV Gelderland en nu al in onderstaande video. De serie komt tot stand met medewerking van het Gelders Archief, Regionaal Archief Rivierenland, Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers en de plaatselijke historische genootschappen. Volgende week gaan we naar Putten van vlak na de Tweede Wereldoorlog.