Gelderland

Gemeenten draaien Russische gaskraan graag dicht, maar zo eenvoudig is dat niet

Contracten met Gazprom opzeggen is makkelijker gezegd dan gedaan.
Contracten met Gazprom opzeggen is makkelijker gezegd dan gedaan. © ANP
NIJMEGEN - Een aanzienlijk aantal Gelderse gemeenten heeft een contract met de Russische gasleverancier Gazprom. Vanwege de oorlog in Oekraïne willen ze hier vanaf, maar kan dat zomaar? En wat heeft dat voor gevolgen? Omroep Gelderland vroeg het de deskundigen. "We zijn vergeten hoe afhankelijk we zijn."
De eerste vraag die opkomt, is waar de gemeenten het gas eigenlijk voor gebruiken. "Wij gebruiken het Russische aardgas onder meer voor gymzalen, zwembaden en gemeentepanden", zegt een woordvoerder van de gemeente Apeldoorn.
"In ons gascontract zitten vijftien panden", reageert een woordvoerder van de gemeente Lochem. "Waaronder het gemeentehuis, de brandweerkazernes, begraafplaatsen, het zwembad, de bibliotheek en een basisschool."
Gemeenten kunnen dus niet zonder gas. Maar ze willen wel van het Russische gas af. "We moeten een statement afgeven, want er is internationaal democratisch recht geschonden door Rusland", vertelde Lochemse burgemeester Sebastiaan van 't Erve vorige week tegen Radio Gelderland.

Maar kan dat?

Kunnen gemeenten van het contract met Gazprom af? "Niet zomaar", zegt professor Evert van der Zweerde. Hij is hoogleraar wijsgerige ethiek en politieke filosofie aan de Radboud Universiteit. "Gazprom is namelijk niet de Russische overheid, ook al heeft die wel een meerderheid van de aandelen. Gazprom is een multinational. Gemeenten kunnen volgens mij niets zonder de landelijke overheid."
De Russen leveren nu zo'n 20 procent van ons gas
"Je hebt contracten, dus normaal zou het niet kunnen", zegt professor Hans van Kranenburg. Hij is hoogleraar strategie, eveneens aan de Radboud Universiteit. "Maar in een oorlogssituatie als deze gelden andere regels. Je kan van een contract stappen, omdat er support is van de overheid en de Europese Unie."

'Het wordt duurder'

Maar zijn we niet heel afhankelijk van het Russische gas? "De Russen leveren nu zo'n 20 procent van ons gas", vervolgt Van Kranenburg. "We hebben echter reserves die we kunnen gebruiken. Maar die gaan op een gegeven moment op en moeten dus ook weer aangevuld worden. Daarom zijn we nu in onderhandeling met Amerika en Noorwegen. Die landen willen ons wel van gas voorzien."
"We kunnen ook LPG uit Algerije of meer gas uit Groningen en de Waddenzee halen", vult Van der Zweerde aan. "Ik verwacht dat dat ook gaat gebeuren. Duitsland zal weer meer bruinkool gaan stoken, wat vooral heel slecht is voor het klimaat. Op de lange termijn hangt het van de energietransitie af wat er gaat gebeuren."
Alles in de winkel wordt duurder
Van Kranenburg ziet ook een ander nadeel. "Het wordt allemaal wel duurder. Russisch gas is relatief goedkoop en er is veel vraag en weinig aanbod, daardoor stijgt de prijs verder. Dat heeft gevolgen voor onze economie en de consument. Niet alleen betaal je meer voor de energierekening, ook de productie van spullen wordt duurder. Dus alles in de winkel wordt ook duurder."
Hoe kijkt Van Kranenburg tegen de lange termijn aan? "We moeten kijken hoeveel energie we zelf moeten opwekken om onze economie draaiende te houden. We hebben namelijk zitten slapen, want we zijn vergeten hoe afhankelijk we daarvan zijn. Het ging jarenlang goed met Rusland, maar het was ook al lang het wringen. We moeten als land nadenken over hoe afhankelijk we zijn van landen als Rusland en China en zorgen dat we alternatieven hebben. Het is eigenlijk niet wijs om vanwege die afhankelijkheid af te stappen van Russisch gas. Maar als je ziet wat er nu in Oekraïne gebeurt, dan is het verstandig om de druk op Rusland op te voeren."

Gazprom profiteert

En hoe wordt dat vanuit Gazprom bekeken? "Puur zakelijk denk ik", zegt Van der Zweerde. "Hun probleem verdwijnt zodra bijvoorbeeld China genoeg gaat afnemen." Gazprom profiteert ook mee van de stijgende energieprijzen. "Als die pijlsnel stijgt, hoeft Gazprom ook minder te verkopen om in verhouding meer te verdienen. Dat compenseert het gedeeltelijk", zo besluit Van der Zweerde. Het kan dus goed zijn dat ze bij Gazprom nog niet paniek zijn.
Voor de Gelderse overheidsinstanties is het nog een hele uitdaging om van Gazprom af te komen. "We zijn nog aan het uitzoeken wat de consequenties en gevolgen zijn", zegt de gemeente Apeldoorn hierover.
De Unie van Waterschappen hoopt dat het Rijk deze week met een advies komt over hoe ze moeten omgaan met deze contracten. Daarover gaan ze in gesprek met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, zo werd maandag bekend. De waterschappen in Gelderland hebben geen contract met Gazprom.

Zie ook: