Gelderse Vallei

De tijd van onbeperkt afval aanbieden is voorbij: 'Ik heb daar grote twijfels bij'

WAGENINGEN - Een puntensysteem voor afvalbrengstations zorgt voor minder recycling en meer zwerfafval. Dat stelt een hoogleraar van de Vrije Universiteit in Amsterdam. En dat terwijl ze in Wageningen juist net met zo'n puntensysteem zijn begonnen.
Bij een puntensysteem krijgen je jaarlijks een bepaald aantal punten om afval weg te brengen óf om het thuis op te laten halen. Zijn de punten op, dan betaal je per keer dat je afval wegbrengt of laat ophalen. Behalve in Wageningen werken ze onder meer in Ede en Renkum met zo'n systeem.

'Grote twijfels'

Raymond Gradus doet als hoogleraar aan de Vrije Universiteit al jaren onderzoek naar afval en recyclingsystemen bij gemeenten. “Ik heb grote twijfels bij puntensystemen voor afvalbrengstations. Je mag maar een aantal keer afval naar de stort brengen en daarna moet je er fors voor gaan betalen.”
Dat principe leidt er volgens de hoogleraar toe dat mensen recyclebare spullen op een bepaald moment niet meer naar de milieustraat brengen. "Dan komt het terecht bij het restafval, of het wordt gedumpt in de natuur. Dat moeten we te allen tijde zien te voorkomen. Daarom is mijn stelling dat gemeenten het hun burgers zo gemakkelijk mogelijk moeten maken. Dan zullen burgers recyclebare stromen gaan scheiden.”
De afgelopen jaren konden Wageningers hun afval onbeperkt recyclen op het afvalbrengstation. Maar sinds 1 januari is daar een einde aan gekomen. Ook in Wageningen geldt nu het puntensysteem.
Inwoners van Wageningen mogen niet langer onbeperkt hun afval wegbrengen

'Afvaltoerisme'

Die invoering is mede ingegeven doordat buurgemeenten al langer het puntensysteem hanteren. “Mensen uit de omgeving regelden via vrienden en familie het toegangskaartje voor het afvalbrengstation in Wageningen”, vertelt bezoeker Adriaan. “Op die manier was er eigenlijk sprake van afvaltoerisme. Dat wil de gemeente met een puntensysteem voorkomen.”
Wageningers krijgen jaarlijks negen punten van de gemeente. Daarmee kunnen ze negen keer naar de milieustraat. Ook bestaat de mogelijkheid om voor drie punten het afval thuis op te laten halen. Wanneer de punten op zijn betalen inwoners tien euro per punt.
“Ik vind het puntensysteem prima”, vertelt bezoeker Esther, terwijl ze een lading puin in de container gooit. “Ik denk dat het goed is dat mensen bewust bezig zijn met afval scheiden. En negen keer moet je makkelijk kunnen redden in een jaar.”
Maar dat geldt niet voor bezoeker Arin, die met meerdere mensen in een woongroep woont. “We klussen heel vaak aan een oud huis en dan rijd ik elke zaterdag even op een neer met een klein vrachtje. Het is heel jammer dat dit nu niet meer mogelijk is. Het was zo'n mooi systeem dat je in Wageningen afval vrij kon scheiden en dat er voor mensen geen prikkel was om te dumpen.”
In tegenstelling tot Ede en Veenendaal kennen Wageningen en Renkum geen uitzonderingen binnen het puntensysteem. Voor bepaalde afvalstromen, zoals groenafval, oud-papier en klein chemisch afval worden er in Ede en Veenendaal geen punten gerekend. In Ede, Renkum en Veenendaal hebben inwoners overigens zes punten tot hun beschikking.

Onrechtmatigheidsgevoel

Volgens sociaal psycholoog Harm Veling van de Radboud Universiteit kan dat verschil tussen gemeenten bij veel mensen leiden tot een onrechtmatigheidsgevoel. “Het is psychologisch niet handig dat er in de ene gemeente uitzonderingen worden gemaakt en in de andere niet."
Maar volgens Wageningen en Renkum is hun afvalbrengstation veel te klein om uitzonderingen mogelijk te maken. "Extra personeel inzetten om bij mensen te kijken wat ze exact inleveren en dit af te rekenen, vraagt extra kosten en die financiële ruimte is er niet", aldus de gemeente Wageningen.

Ondergrondse afvalcontainers

Met het geld wat Wageningen hoopt te besparen wil het in een aantal wijken ondergrondse afvalcontainers plaatsen. Maar volgens de hoogleraar is het maar de vraag of de gemeente heel veel geld gaat besparen. "De uitvoeringskosten van dergelijke puntensystemen zijn omvangrijk. Daar zal je rekening mee moeten houden. En het blijkt in toenemende maten uit de literatuur dat de recyclebare afvalstromen vervuild raken, waardoor ook de opbrengsten van deze afvalstromen minder opleveren. Je moet met al dat soort dingen rekening houden. En dan is het sterk de vraag of het tot meer opbrengsten leidt."