Achterhoek

Joods onderduikhuisje in tientallen onderdelen naar Openluchtmuseum

In tientallen onderdelen wordt Joods Onderduikhuisje naar Nederlands Openluchtmuseum vervoerd.
In tientallen onderdelen wordt Joods Onderduikhuisje naar Nederlands Openluchtmuseum vervoerd. © Omroep Gelderland
ZELHEM - Ruim twee jaar heeft een vakantiehuisje dat ooit in de bossen van Warnsveld stond, opgeslagen gelegen in een boerenschuur in de Achterhoek. Maar nu is het tijd om de deuren van de opslag te openen en het huisje naar Arnhem te verplaatsen. Want daar, in het Nederlands Openluchtmuseum, krijgt hij een nieuwe plek. Het is namelijk een heel bijzonder vakantiehuisje met een opmerkelijk verhaal.
In het buitengebied van Zelhem ligt het vakantiehuisje opgeslagen. Je moet goed kijken om te zien of het daadwerkelijk om het huisje gaat. Er ligt namelijk een grote stapel met hout in de schuur met daaroverheen een blauw afdekzeil. Tientallen houten onderdelen liggen op een grote hoop. En als je niet beter zou weten, dan zou je denken dat het brandhout is. "Als je goed kijkt, dan zie je een trap, de raampartijen en de schoorsteen", wijst Udo Feitsma van het Nederlands Openluchtmuseum.
Het huisje in volle glorie in de Warnsveldse bossen in 2018
Het huisje in volle glorie in de Warnsveldse bossen in 2018 © Gemeente Zutphen

Niet zomaar een vakantiehuisje

En inderdaad, als je goed kijkt, dan zie je inderdaad dat het om onderdelen van een huisje gaat. Al is het nu een enorm bouwpakket. "In 2018 hebben we het huisje uit de bossen van Warnsveld gehaald, het is in stukken gezaagd en hier op de boerderij in Zelhem, neergelegd." Tot vandaag. Mannen van een bouwbedrijf dat onder andere gespecialiseerd is in restauratie, ontdoen het huisje van het blauwe dekzeil. Inmiddels is een grote dieplader met grote kraan gearriveerd die de delen stuk voor stuk oppakt.
Dit verhaal willen we vertellen om te zorgen dat het levend blijft, dat je weet wat er gebeurd is in het verleden
Udo Feitsma, Nederlands Openluchtmuseum
Met grote precisie worden de delen opgeladen. En dat is niet voor niets: "Het is een vakantiehuis uit Warnsveld uit 1936. Maar het is niet zomaar een vakantiehuisje, maar een huisje met een Joodse onderduikgeschiedenis", legt Feitsma uit. "Het is van de van oorsprong Joodse familie Gies. De familie heeft in die tijd de de oorlog voelen aankomen. Na de Kristallnacht in 1938, hebben ze al ruimte gemaakt in dit huisje voor onderduikers en die hebben er ook altijd ingezeten."

Opvang Joodse vluchtelingen
Vanaf mei 1938 stuurt Nederland vluchtelingen aan de Duitse grens terug. De familie Gies vangt later dat jaar voor het eerst Joden uit Duitsland op in hun vakantiewoning. Omdat grootvader Gies tijdens zijn reizen naar Duitsland al werd geconfronteerd met de opkomst van Hitler en het geweld tegen de Joodse bevolking, wist de familie al in een vroeg stadium dat het goed mis was. Vanaf eind 1938 is het huis aan de Almenseweg een toevluchtsoord voor Joodse mensen die Duitsland ontvluchten en op zoek zijn naar een veilig en nieuw thuis. In de vakantiewoning zijn twee geheime onderduikplekken gemaakt waar men zich kan verstoppen bij een eventuele inval.

Geschiedenis levend houden

Terwijl de mannen in Zelhem bezig zijn, gaan Feitsma en ik alvast naar de nieuwe bestemming van het huisje: Het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem. Het park is door corona gesloten en ziet er een beetje troosteloos uit. Mannen zijn de ijsbaan die normaalgesproken voor volop vertier zorgt, aan het afbreken. Feitsma en ik lopen linksaf naar een nieuw stukje museum.
Ondertussen legt Feitsma uit waarom het zo belangrijk is dat het huisje naar Arnhem komt: "We gaan het hier weer opbouwen en wij gaan het verhaal vertellen van de Joodse onderduikers in dit huis. Dit verhaal willen we vertellen om te zorgen dat het levend blijft, dat je weet wat er gebeurd is in het verleden." Omroep Gelderland sprak eerder met Frits Gies: Historische vakantiewoning krijgt nieuwe plek

Nederland viert vakantie

Inmiddels komen we bij bouwhekken aan. "Kijk hier komt Warnsveld te staan", zegt Feitsma terwijl hij wijst naar een fundering die midden in ontbost stukje ligt. "We staan nu op het Veld en dat is onze nieuwe locatie die dit jaar wordt geopend. Naast Warnsveld komen hier ook de stacaravan Nunspeet te staan en het Rietveld vakantiehuisje." Op het veld is straks de geschiedenis van vakantie vierend Nederland te zien. "Nunspeet vertelt het verhaal van een familie die decennialang een stacaravan in Nunspeet heeft gehad, op zo’n standaard camping en dat als hun tweede huis beschouwde. Rietveld is het huisje dat oorspronkelijk is gemaakt door de bekende architect Gerrit Rietveld, waar ook de inrichting door hem is gedaan. En daar vertellen we hoe een klein huisje voor heel veel mensen, een vakantiewoning is."
Caravan Nunspeet (l) en het Rietveldhuisje (r) komen ook op Het Veld
Caravan Nunspeet (l) en het Rietveldhuisje (r) komen ook op Het Veld © Nederlands Openluchtmuseum
Op de locatie is al hard gewerkt. Zoals gezegd liggen de funderingen er. Maar dat kon niet voordat er bomen zijn geveld. " We hebben ruim 100 bomen moeten kappen om dit veld te kunnen realiseren. We hebben bomen teruggeplaatst in Park Lingezegen en we gaan ook hier weer heel veel bomen terugplaatsen.

Ieder deel geïnspecteerd

Ondertussen zijn de onderdelen van het huisje onderweg naar Arnhem. In een speciaal gebouwde tent worden de onderdelen stuk voor stuk geïnspecteerd. "We gaan ieder stukje bekijken en waar nodig restaureren of repareren", legt Feitsma uit. Daarna wordt het op de fundering die we net hebben gezien weer opnieuw opgebouwd." En dat zal in de status zijn, zoals het huisje in 1936 was. "Na de tijd zijn er ook uitbouwen aangebouwd, die komen niet terug".
Als het park in het voorjaar de deuren weer opent, dan is het huisje al zichtbaar voor het publiek. Het duurt alleen nog even voor het helemaal af is. "We maken er helemaal een beleving van en het duurt even om dat allemaal aan te leggen en op te bouwen."