Stedendriehoek

De oudste filmbeelden van Apeldoorn: mensenmassa loopt achter de muziek aan

APELDOORN - Apeldoorn is in de zomer van 1912 in de ban van muziek. En daar is dan al een filmcamera bij. Op de oudst bekende bewegende beelden van de Veluwse plaats is het een komen en gaan van muziekverenigingen. De plaatselijke Harmonie viert met een concours haar 60-jarig bestaan en koningin-moeder Emma beloont dat met een zilveren medaille. De Apeldoorners vinden het prachtig, ze lopen massaal uit.
Bij de oprichting had koning Willem III De Harmonie al met geld voor instrumenten gesteund. Ook schonk hij twee bijzondere schellenbomen (stok met belletjes en versiering) met de letter W, en die komen uitgebreid in beeld in combinatie met het vaandel.
Het muziekconcours waar onder meer verenigingen uit Brummen en Eerbeek aan deelnemen wordt door filmpionier Willy Mullens vastgelegd. In de tweede aflevering van het tv-programma Een Oogje op Gelderland zit nog veel meer fraai archiefbeeld van Apeldoorn en haar inwoners, onder meer uit 1918 en 1928.
De presentatie van deelnemers op het Raadhuisplein in Apeldoorn
De presentatie van deelnemers op het Raadhuisplein in Apeldoorn © Omroep Gelderland/Beeldland

170 jaar en koninklijk

De Harmonie bestaat nog altijd, is nu ruim 170 jaar oud, heet officieel de Koninklijke Stedelijke Harmonie (KSH) en speelde ook met regelmaat op Paleis Het Loo. Openbare optredens zoals in 1912 zijn tegenwoordig een zeldzaamheid vanwege de kwetsbaarheid van de instrumenten. Dat is jammer want zoals een klarinettiste van de KSH zegt: 'muziek verbindt en brengt mensen op de been'.
Massaal lopen volwassenen en kinderen 'achter de muziek aan' op de bijna 110 jaar oude beelden. Trots presenteren deelnemers aan het concours zich aan het publiek en ook voor de camera. Na het voorstellen van de verschillende korpsen op het Raadhuisplein trekken de muzikanten naar Landgoed Welgelegen waar ze zich van hun beste kant zullen laten horen.

De revolutie en het koningshuis

De hechte band tussen Apeldoorn en het koningshuis wordt in de filmbeelden ook bevestigd tijdens een huldebetoon op 6 december 1918. Koningin Wilhelmina maakt een rondrit door de plaats en wordt omringd door juichende en met vlaggetjes zwaaiende Apeldoorners.
Voor de Oranjes was het dat jaar even bibberen toen socialistisch voorman Pieter Jelles Troelstra in november in de Tweede Kamer de revolutie (en daarmee ook afschaffing van het koningshuis) in gang dacht te zetten. De conservatieve partijen riepen op tot steun aan koningin en vaderland. Dat leidde op 18 november tot een grote oploop op het Malieveld in Den Haag, waar soldaten de koets van Wilhelmina en een geschrokken prinses Juliana in een menigte enthousiaste Oranjegezinde Nederlanders met de hand voorttrokken.
De rondrit in Apeldoorn was ongetwijfeld een kleine herhaling van deze 'trouw aan het koningshuis-actie'. Veel kinderen lopen met oranje sjerp en de stemming is uitgelaten, bijna kermisachtig. Veel middenstanders waren trouwens letterlijk 'hofleverancier'. Vooral de banketbakker, juwelier en schoenmaker waren graag geziene gasten op het paleis. En voor modern vervoer konden de Oranjes terecht bij de plaatselijke autogarage Juliana.
Garage Juliana in Apeldoorn
Garage Juliana in Apeldoorn © Omroep Gelderland/Beeldland

Apeldoorn en wielrennen

Amsterdam was in 1928 gastheer van de negende Olympische Spelen en daar stond natuurlijk ook wielrennen op het programma. Voor de wegrenners werd op 2 mei van dat jaar een selectiewedstrijd gehouden voor amateurs en nieuwelingen die op 35-mm-film werd vastgelegd. De heren coureurs startten en finishten in het Gooise Laren en reden naar Apeldoorn waar het keerpunt op de Amersfoortseweg lag.
Of dat ter plekke veel indruk heeft gemaakt is onduidelijk, maar dat de Veluwse plaats al vele jaren verbonden is met de wielersport (op de weg én de baan) is een feit. En de winnaars van de wedstrijd hebben helaas geen medailles gehaald later dat jaar op de Spelen.
De Apeldoornse aflevering van Een Oogje op Gelderland is maandag 17 januari vanaf 17.20 uur te zien op TV Gelderland of nu al hieronder. Volgende week staat Harderwijk in de spotlights. Meer afleveringen vind je op gld.nl/een-oogje-op-gelderland.
Een Oogje op Gelderland is een productie van Beeldland in samenwerking met Omroep Gelderland en EYE Filmmuseum. De serie is mede mogelijk gemaakt door een donatie van het Prins Bernhard Cultuurfonds Gelderland en subsidies van de gemeentes Zaltbommel, Apeldoorn, Harderwijk, Arnhem, Winterswijk en Nijmegen.