Achterhoek / Arnhem en omstreken

Kasteel Middachten klimaatbestendig maken is enorme uitdaging

DE STEEG - Je huis duurzaam en klimaatbestendig maken is voor de gewone Gelderlander al een uitdaging, maar hoe doet een kasteelheer in onze provincie dat in godsnaam? Graaf Franz zu Ortenburg en zijn rentmeester hebben er de handen aan vol. Zij proberen het landgoed en kasteel Middachten in De Steeg groen te onderhouden en zo ook voor de toekomst te behouden. En daar liggen ze soms echt wakker van.
Landgoed en Kasteel Middachten is al 800 jaar in de familie van de graaf en werd in 1695 voor het laatst echt verbouwd. Van een burcht werd het een voor die tijd luxe wooncomplex. Het kasteel wordt nu niet meer door de familie bewoond, maar wordt zo goed mogelijk onderhouden en waar nodig gerestaureerd. Ook het enorme landgoed vergt de nodige aandacht en heeft te kampen met alle klimaatrampen en -rampjes. Zo is het ene jaar te nat en het andere jaar te droog. Groene Koppen-presentator Harm Edens wordt door zijn adellijke gastheer en rentmeester Age Fennema rondgeleid.

Warm en droog houden

Volgens graaf Franz wordt het woordje 'comfort' bij veel kasteeleigenaren niet groot geschreven. Zijn grootvader verhuisde al naar een bijgebouw van het kasteel. Ook geen klein huisje en dus ook daar is er gedoe om het warm en droog te houden. Het onderhoud van het landgoed zelf is ook een enorme klus: "Vroeger had je één catastrofe en dan weer één of twee jaar de tijd om je aan te passen. Nu komt het van de ene dag op de andere, een complete klimaatverandering. Dat is in ieder geval zorgelijk."
Graaf Franz zu Ortenburg
Graaf Franz zu Ortenburg © Omroep Gelderland
Rentmeester Age slaapt er soms slecht van, maar hoopt dat het goedkomt: "Ik ben een gelovig iemand, ik heb er vertrouwen in. Ik doe dit werk niet vanuit wanhoop maar vanuit de rust." Het enorme landgoed, dat loopt vanaf de flanken van de Veluwe tot aan de IJssel, vraagt veel aandacht. Het is een van de weinige, grote open groene stroken tussen Arnhem en Zutphen. Ook de overheid wil die ruimte aantrekkelijk houden voor de recreant.

Een plek die verbindt

Age: "Ik hoop dat dit een plek is die verbindt, dus waar mensen komen en zeggen: 'wow, wat fantastisch dat we dit in stand kunnen houden, daar kunnen we iets van leren'. En andersom kunnen wij ook weer van de maatschappij iets leren". Toen de rentmeester twintig jaar geleden begon "stond die hele discussie over biodiversiteit veel minder op ons netvlies. Pas de laatste jaren kom je erachter hoe belangrijk het is om daar aandacht aan te besteden."

De bomen vielen gewoon om

De klimaatverandering was vorig jaar goed af te lezen aan de grote sterfte onder de fijnsparren bij het kasteel. "Die vielen gewoon om en hadden nauwelijks nog wortels. Die naaldbomen zijn net oude mensen, ze kunnen niet meer wennen aan een nieuwe situatie, dus zo'n periode van extreme droogte. De jonge aanplant die we ervoor in de plaats zetten heeft de tijd om te wennen aan dat andere klimaat."
Ook de waterhuishouding op het landgoed is een punt van aandacht. Na vijftien jaar onderzoek en voorbereiding leek die de laatste drie jaar in orde en functioneerden sloten weer zodanig dat het bronbos in stand kon worden gehouden. Onder meer de ringslang, ijsvogel en vlinders voelen zich er weer thuis. Maar nu de IJssel door droogte vaak laag staat en sneller gaat stromen, slijten oevers uit, is er minder water en kan Middachten opnieuw aan de slag.
De koepel in de steigers
De koepel in de steigers © Omroep Gelderland

Niet moderniseren, maar ook geen museum

De graaf wil het kasteelcomplex (inclusief monumentale squashbaan, timmerwerkplaats en koetshuis) 'in historische zin laten functioneren en tonen, in plaats van het te moderniseren'. "Je verwacht hier geen TV-scherm als je binnenloopt", maar Franz wil ook niet dat het een museum wordt en vindt juist het handhaven van een huiselijke sfeer belangrijk.
De koepel in het trappenhuis stamt uit 1697 en wordt momenteel door ambachtsmensen gerestaureerd. Dat is een kostbaar project waarbij pleisterwerk vanaf hoge steigers wordt gemodelleerd en hersteld. Al die werkzaamheden worden bekostigd uit onder meer landbouwopbrengst, houtproductie en jacht. Drie B&B-kamers, rondleidingen, verhuur van ruimtes voor vergaderingen en trouwpartijen, en diverse evenementen en subsidies brengen ook geld in het laadje. En zoals de graaf nog eens beklemtoont: 'onze vele vrijwilligers leveren ook een belangrijke bijdrage'. En die zetten zich in december ook weer in tijdens de jaarlijkse kerstviering bij het kasteel, onder voorbehoud van coronabeperkingen.
Groene Koppen over Middachten is te zien vanaf 17.20 uur bij TV Gelderland of bekijk de uitzending hieronder alvast:
Groene Koppen